Hệ thống chính sách tín dụng ưu đãi không ngừng được hoàn thiện

13:40-09/11/2017

Những năm qua, hệ thống chính sách tín dụng ưu đãi không ngừng được hoàn thiện, tạo điều kiện cho người nghèo và các đối tượng chính sách tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi của Nhà nước. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) với vai trò là cơ quan quản lý nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng đã luôn quan tâm, tạo điều kiện, hỗ trợ để Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) thực hiện tốt các chương trình tín dụng ưu đãi.

Việt Nam luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với công tác giảm nghèo, hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn và các đối tượng chính sách khác. Tỷ lệ hộ nghèo của cả nước từ mức rất cao, trên 58% năm 1993 đã giảm xuống còn 14,2% năm 2010 và còn 4,25% năm 2015. Việt Nam đã hoàn thành Mục tiêu thiên niên kỷ (MDG) về xóa bỏ tình trạng nghèo cùng cực và thiếu đói vào năm 2002, sớm hơn 13 năm so với mục tiêu và được cộng đồng quốc tế ghi nhận, đánh giá là một trong 4 quốc gia có tỷ lệ giảm nghèo nhanh nhất thế giới.

Thực hiện nhiều chính sách giảm nghèo

Những thành tựu giảm nghèo của Việt Nam đạt được không thể không nói đến vai trò của tín dụng chính sách – một cấu phần quan trọng trong chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững của Việt Nam. Những năm qua, hệ thống chính sách tín dụng ưu đãi không ngừng được hoàn thiện, tạo điều kiện cho người nghèo và các đối tượng chính sách tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi của Nhà nước nhằm cải thiện và từng bước nâng cao điều kiện sống, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện ở các vùng nghèo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Đồng hành cùng mục tiêu quan trọng của đất nước, ngành Ngân hàng nói chung và NHNNnói riêng, với vai trò là cơ quan quản lý nhà nước về tiền tệ và ngân hàng, luôn quan tâm, tạo điều kiện, hỗ trợ để NHCSXH thực hiện tốt các chương trình tín dụng ưu đãi nhằm giúp người nghèo và các đối tượng chính sách tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi của Nhà nước, góp phần cải thiện và từng bước nâng cao điều kiện sống, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện ở các vùng nghèo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Thông qua nguồn vốn tín dụng chính sách được thực hiện tại NHCSXH, người nghèo và các đối tượng chính sách có cơ hội cho con em đi học, đi xuất khẩu lao động tăng thu nhập cho gia đình, nâng cao sức sản xuất hàng hóa, cải thiện cuộc sống.

Thực hiện chỉ đạo của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, NHNN đã tổ chức xây dựng kế hoạch, tham mưu trình ban hành và triển khai chỉ đạo thực hiện nhiều chính sách giảm nghèo trong suốt 15 năm thành lập và hoạt động của NHCSXH. Cụ thể: NHNN đã chủ trì xây dựng trình Thủ tướng Chính phủ ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền các cơ chế chính sách đối với hoạt động tín dụng chính sách, góp phần tạo sự đồng bộ, hoàn thiện của hệ thống chính sách giảm nghèo phù hợp với mục tiêu đặt ra, như:(1)Quyết định số 15/2013/QĐ-TTg ngày 23/2/2013 về tín dụng đối với hộ cận nghèo; Quyết định số 28/2015/QĐ-TTg ngày 21/7/2015 về tín dụng đối với hộ mới thoát nghèo; (2)Ban hành các Thông tư quy định chi tiết về chính sách cho vay ưu đãi lãi suất theo chương trình hỗ trợ các huyện nghèo tại Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP của Chính phủ; quy định chi tiết thi hành việc hỗ trợ lãi suất đối với các khoản vay của người nghèo và các đối tượng chính sách khác tại NHCSXH; hướng dẫn việc cho vay của NHCSXH theo Quyết định số 48/2014/QĐ-TTg ngày 28/8/2014 của Thủ tướng Chính phủ về chính sách hỗ trợ hộ nghèo xây dựng nhà ở phòng, tránh bão, lụt khu vực miền Trung; hướng dẫn thực hiện cho vay trồng rừng sản xuất, phát triển chăn nuôi theo quy định tại Nghị định số 75/2015/NĐ-CP ngày 09/9/2015 của Chính phủ về cơ chế, chính sách bảo vệ và phát triển rừng, gắn với chính sách giảm nghèo nhanh, bền vững và hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2015 – 2020; (3)Ban hành các Văn bản hướng dẫn NHCSXH triển khai Quyết định số 33/2015/QĐ-TTg ngày 10/8/2015 của Thủ tướng Chính phủ cho vay hộ nghèo về nhà ở giai đoạn 2; triển khai thực hiện Nghị định số 100/2015/NĐ-CP ngày 20/10/2015 của Chính phủ về phát triển và quản lý nhà ở xã hội.

Bên cạnh đó, NHNN đã tham mưu trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai Chỉ thị số 40-CT/TW ngày 22/11/2014 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với tín dụng chính sách xã hội (Quyết định số 401/QĐ-TTg ngày 14/3/2016), đề ra nhiệm vụ, giải pháp và phân công cụ thể trách nhiệm của các Bộ, ngành, chính quyền địa phương, nhằm tăng cường sự chỉ đạo của các cấp chính quyền từ Trung ương đến cơ sở trong việc xây dựng cơ chế chính sách và bố trí nguồn lực cho tín dụng chính sách xã hội, tạo điều kiện để NHCSXH triển khai thực hiện có hiệu quả các chương trình tín dụng chính sách. Chỉ thị số 40-CT/TW, Quyết định 401/QĐ-TTg ra đời đã phát huy hiệu quả, có tác động tích cực đối với hoạt động tín dụng chính sách xã hội nói chung và hoạt động của NHCSXH nói riêng khi đã huy động được sự vào cuộc quyết liệt và nâng cao trách nhiệm thực thi, giám sát của cấp ủy, chính quyền địa phương đối với tín dụng chính sách; tăng cường sự quan tâm, chỉ đạo của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội các cấp phối hợp NHCSXH thực hiện tín dụng chính sách (như nâng cao chất lượng hoạt động của các Tổ tiết kiệm và vay vốn, tăng cường kiểm tra giám sát, hướng dẫn người vay sử dụng vốn hiệu quả, tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước về tín dụng chính sách…); các tỉnh, thành phố đã quan tâm hơn hỗ trợ NHCSXH về trụ sở, phương tiện, trang thiết bị làm việc và đẩy mạnh nguồn vốn từ ngân sách địa phương để ủy thác cho vay qua NHCSXH. Chỉ tính riêng nguồn vốn ngân sách địa phương ủy thác cho NHCSXH để bổ sung nguồn vốn cho vay trên địa bàn từ khi có Chỉ thị số 40-CT/TW đến hết quý I/2017 là khoảng 3.500 tỷ đồng (tăng 113% so với thời điểm trước khi có Chỉ thị 40-CT/TW).

Đồng thời, cơ quan quản lý cũng hỗ trợ góp phần bảo đảm ổn định nguồn vốn để NHCSXH thực hiện các chương trình tín dụng chính sách thông qua việc NHNN tái cấp vốn cho NHCSXH; ban hành cácThông tư hướng dẫn và thường xuyên chỉ đạo các tổ chức tín dụng Nhà nước thực hiện duy trì 2% số dư tiền gửi tại NHCSXH theo quy định tại Điều 8 Nghị định 78/2002/NĐ-CP ngày 4/10/2002; để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của NHCSXH, định kỳ hàng năm,NHNN có văn bản thông báo mức lãi suất huy động vốn bằng VND bình quân chung của các tổ chức tín dụng Nhà nước để làm cơ sở cho các tổ chức tín dụng Nhà nước và NHCSXH xác định mức lãi suất tiền gửi tại NHCSXH. Tổng số dư nợ vay tái cấp vốn tại NHNN và nguồn tiền gửi của các tổ chức tín dụng nhà nước luôn chiếm trên 40% tổng nguồn vốn của NHCSXH. Bên cạnh đó, các ngân hàng thương mại là đối tác chủ yếu đầu tư trái phiếu Chính phủ bảo lãnh do NHCSXH phát hành, góp phần không nhỏ cung cấp nguồn vốn ổn định, dài hạn với chi phí hợp lý để NHCSXH thực hiện các mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Hoàn thiện, củng cố về tổ chức và hoạt động

Để hỗ trợ hoàn thiện, củng cố về tổ chức và hoạt động của NHCSXH, NHNN đã cử Lãnh đạo NHNN, lãnh đạo một số đơn vị tham gia Hội đồng quản trị, ban chuyên gia tư vấn và ban kiểm soát Hội đồng quản trị NHCSXH; hàng năm căn cứ Chương trình kiểm tra giám sát của Hội đồng quản trị, NHNN tổ chức các đoàn công tác kiểm tra giám sát hoạt động của Ban đại diện Hội đồng quản trị các cấp. Ngoài ra, NHNN còntrình Thủ tướng Chính phủ cho phép bổ sung chủ tịch xã vào ban đại diện Hội đồng quản trị NHCSXH cấp huyện nhằm góp phần hoàn thiện mô hình quản lý tín dụng NHCSXH từ trung ương đến cơ sở, đến nay đã có trên 99,5% Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã trên toàn quốc tham gia Ban đại diện Hội đồng quản trị NHCSXH cấp huyện, tạo được sự đồng thuận và quan tâm vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền các cấp đối với tín dụng chính sách.

NHNN cũngchủ động theo dõi, kịp thời phối hợp các Bộ, ngành, NHCSXH trình Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh giảm lãi suất và nâng mức cho vay các chương trình tín dụng chính sách phù hợp với điều kiện thị trường, cũng như đáp ứng yêu cầu, nguyện vọng của người nghèo và các đối tượng chính sách khác. Hiện nay, lãi suất cho vay hộ nghèo, cho vay học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, cho vay đối tượng chính sách đi lao động ở nước ngoài, cho vay vốn Quỹ quốc gia về việc làm là 6,6%/năm, lãi suất cho vay đối với hộ cận nghèo 7,92%/năm, lãi suất cho vay đối với hộ mới thoát nghèo là 8,25%/năm, cho vay Chương trình nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, cho vay hộ gia đình sản xuất, kinh doanh vùng khó khăn là 9,0%/năm.

NHNN đã xây dựng và triển khai các giải pháp để hướng dòng vốn tín dụng thương mại cùng với dòng vốn tín dụng chính sách tại NHCSXH hỗ trợ, góp phần không nhỏ vào việc nâng cao đời sống, thu nhập cho người nông dân trên các vùng miền toàn quốc, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, dần dần giúp người dân cải thiện nâng cao mức sống. Điển hình như NHNN đã trình Chính phủ ban hành chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn; triển khai các chương trình chính sách tín dụng đối với người nuôi tôm và cá tra, hỗ trợ nhằm giảm tổn thất trong nông nghiệp, chính sách phát triển thủy sản, chương trình tái canh cà phê, chương trình cho vay nông nghiệpứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp sạch nhằm đáp ứng được yêu cầu về đầu tư tín dụng và phát triển bền vững ngành nông nghiệp.Bên cạnh đó, NHNN cũng đã chủ trì, phối hợp các cơ quan liên quan tích cực thực hiện huy động nguồn lực từ các tổ chức tài chính quốc tế (WB, ADB) cho lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, phát triển kinh tế - xã hội vùng sâu, vùng xa và vùng dân tộc thiểu số. Các nguồn tài trợ từ các tổ chức tài chính quốc tế với một phần không nhỏ đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, phát triển kinh tế - xã hội vùng sâu, vùng xa và vùng dân tộc thiểu số, đã góp phần đáng kể vào công cuộc giảm nghèo trên toàn quốc trong thời gian qua.

Thúc đẩy hoạt động tín dụng chính sách

Ngoài ra, NHNN cũng đã phối hợp chặt chẽ với các Bộ, ngành và đơn vị có liên quan thực hiện rà soát hệ thống chính sách giảm nghèo, hoàn thiện cơ chế chính sách và khung pháp lý cho hoạt động tín dụng chính sách nói chung và hoạt động của NHCSXH nói riêng; kịp thời xử lý các khó khăn, vướng mắc phát sinh.

Nhờ việc thực hiện đồng bộ các giải pháp nêu trên, sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền các cấp, sự phối hợp chặt chẽ của các tổ chức chính trị - xã hội và sự nỗ lực của NHCSXH đã tạo nên sức mạnh tổng hợp, tạo sự đồng thuận và quyết tâm của cả hệ thống chính trị – xã hội trong việc thúc đẩy hoạt động tín dụng chính sách.

Tổng dư nợ các chương trình tín dụng chính sách tại NHCSXH không ngừngtăng trưởng qua các năm, với tốc độ tăng trưởng bình quân đạt khoảng 25,82%. Sau15 năm hoạt động, nguồn vốn tín dụng chính sách đã giúp gần 4,5 triệu hộ vượt qua ngưỡng nghèo; hỗ trợ tạo việc làm cho hơn 3 triệu lao động; giúp hơn 3,4 triệu lượt học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn được vay vốn học tập; xây dựng gần 9 triệu công trình nước sạch và vệ sinh môi trường ở nông thôn...đóng góp quan trọng cho việc thực hiện thành công mục tiêu xóa đói, giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội của Đảng, Nhà nước. Tỷ lệ hộ nghèo thời kỳ 2001-2005 giảm từ 17% xuống 7%; thời kỳ 2005-2010 giảm từ 22% xuống 9,45%; thời kỳ 2011-2015 giảm từ 14,2% xuống dưới 4,25% (tỷ lệ nghèo theo chuẩn nghèo giai đoạn 2011-2015).

Cơ cấu nguồn vốn tín dụng chính sách xã hội đã chuyển biến theo hướng tăng nguồn vốn NHCSXH tự huy động được ngân sách nhà nước cấp bù lãi suất và nguồn lực tại địa phương, giảm dần nguồn vốn cấp trực tiếp từ ngân sách nhà nước cho các chương trình. Từ 3chương trình tín dụng nhận bàn giao (Chương trình hộ nghèo, Học sinh sinh viên và Giải quyết việc làm), đến nay, tín dụng chính sách xã hội đã và đang triển khai thực hiện 20 chương trình tín dụng chính sách và một số chương trình, dự án do các địa phương, các tổ chức và cá nhân trong và ngoài nước uỷ thác cho NHCSXH thực hiện.

Đến 30/9/2017, tổng dư nợ các chương trình tín dụng chính sách đạt 169.036 tỷ đồng, gấp hơn 24 lần so với thời điểm thành lập; tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm đạt 19,2%, với trên 6,7 triệu hộ nghèo và các đối tượng chính sách còn dư nợ. Dư nợ cho vay hộ nghèo và các đối tượng chính sách tại các huyện nghèo theo Nghị quyết số 30a/2008/NQ-CP của Chính phủ là 13.944 tỷ đồng, với gần 457.000 đối tượng đang dư nợ.

Thời gian tới, để đẩy mạnh hơn nữa hoạt động tín dụng chính sách, bên cạnh sự hỗ trợ của NHNN, nỗ lực của NHCSXH, còn cần sự phối hợp của các Bộ, ngành Trung ương, cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, đơn vị liên quan trong việc thực hiện các nhiệm vụ được giao theo chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ như: Rà soát tổng thể chính sách giảm nghèo để điều chỉnh phù hợp, bảo đảm mục tiêu giảm nghèo bền vững; hoàn chỉnh khung pháp lý và tạo điều kiện thuận lợi trong việc cung cấp tín dụng hỗ trợ, bảo đảm nguồn vốn thực hiện các chương trình tín dụng chính sách cho hộ nghèo, hộ cận nghèo và các đối tượng khác theo quy định.

Thanh Lan