Xử lý nợ xấu có nhiều chuyển biến tích cực sau 2 năm triển khai Nghị quyết 42

09:03-11/07/2019

Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Quốc hội và Chính phủ cùng với sự nỗ lực, quyết tâm cao của ngành Ngân hàng, sự phối hợp của các Bộ, ngành, địa phương, sau gần hai năm thực hiện Nghị quyết số 42/2017-QH14 về thí điểm xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng (TCTD) (Nghị quyết 42), nợ xấu đã được duy trì và kiểm soát ở mức an toàn, tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện cơ cấu lại TCTD.

Triển khai tích cực công tác mua bán và xử lý nợ xấu

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Chỉ thị 32/CT-TTg ngày 19/7/2017, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã chỉ đạo các TCTD xây dựng kế hoạch xử lý nợ xấu bám sát các quy định của Nghị quyết số 42 và các giải pháp tại phương án cơ cấu lại gắn với xử lý nợ xấu đến năm 2020 theo Đề án 1058. Các TCTD đã tích cực thực hiện các biện pháp nâng cao năng lực quản trị rủi ro, đặc biệt là rủi ro trong hoạt động cấp tín dụng; triển khai các biện pháp phòng ngừa, kiểm soát nhằm hạn chế tối đa nợ xấu phát sinh. Đồng thời, nhằm nâng cao vai trò, hiệu quả của Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) trong việc xử lý nợ xấu của hệ thống các TCTD, NHNN đã phê duyệt Đề án cơ cấu lại và nâng cao năng lực của VAMC giai đoạn 2017-2020, hướng tới 2022 và theo dõi, giám sát chặt chẽ VAMC trong quá trình thực hiện.

Trong những tháng đầu năm 2019, nhằm đạt được các mục tiêu về tỷ lệ nợ xấu đã đặt ra tại Nghị quyết số 01/NQ-CP của Chính phủ (tỷ lệ nợ xấu nội bảng xuống dưới 2%; tỷ lệ nợ xấu và các khoản tiềm ẩn trở thành nợ xấu dưới 5%), NHNN đã quyết liệt chỉ đạo các TCTD triển khai các giải pháp để giảm cả về tỷ lệ và khối lượng nợ xấu; đồng thời có những giải pháp tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện thuận lợi cho các TCTD trên địa bàn trong việc xử lý nợ xấu, xử lý tài sản bảo đảm (TSBĐ) của các khoản nợ xấu, đặc biệt là hỗ trợ trong thực hiện các thủ tục hành chính tại địa phương để xử lý nợ xấu, TSBĐ; tạo điều kiện để TCTD có thể xử lý nhanh TSBĐ của các khoản nợ xấu liên quan đến các vụ án đang được xử lý tại địa phương theo quy định của pháp luật.

Với sự vào cuộc của các ngành, các cấp, chỉ đạo quyết liệt của NHNN và nỗ lực của các TCTD, đến nay việc kiểm soát, xử lý nợ xấu của hệ thống các TCTD đã đạt được một số kết quả quan trọng.

Về xử lý nợ xấu nội bảng (theo Thông tư số 02/2013/TT-NHNN): Tính từ năm 2012 đến tháng 3/2019, toàn hệ thống các TCTD đã xử lý được khoảng 907,33 nghìn tỷ đồng nợ xấu, trong đó riêng trong năm 2018, toàn hệ thống các TCTD đã xử lý được 163,14 nghìn tỷ đồng nợ xấu; tỷ lệ nợ xấu nội bảng tiếp tục được duy trì ở mức dưới 3%, đến cuối tháng 3/2019 là 2,02%.

Về kết quả xử lý nợ xấu được xác định theo Nghị quyết 42:  Lũy kế từ 15/8/2017 đến cuối tháng 3/2019, toàn hệ thống TCTD đã xử lý được 227,86 nghìn tỷ đồng nợ xấu xác định theo Nghị quyết 42, trong đó xử lý nợ xấu nội bảng là 117,8 nghìn tỷ đồng. Tình hình xử lý nợ xấu của toàn hệ thống TCTD sau khi Nghị quyết số 42 có hiệu lực đã đạt được những kết quả tích cực. Tính trung bình từ 15/8/2017 đến tháng 3/2019, mỗi tháng toàn hệ thống xử lý được khoảng 5,8 nghìn tỷ đồng/tháng, cao hơn 4,0 nghìn tỷ đồng so với kết quả xử lý nợ xấu trung bình từ 2012-2017 trước khi Nghị quyết 42 có hiệu lực. Đồng thời, kết quả xử lý nợ xấu xác định theo Nghị quyết số 42 theo hình thức khách hàng trả nợ có xu hướng tăng, phần nào phản ánh ý thức trả nợ của khách hàng đã cải thiện khi TCTD, VAMC có quyền thu giữ TSBĐ theo Nghị quyết số 42. Ngoài ra, công tác mua nợ bằng trái phiếu đặc biệt và mua nợ theo giá thị trường của VAMC cũng đạt những kết quả quan trọng.

Vẫn còn những vướng mắc cần tháo gỡ

Về cơ bản, Nghị quyết 42 là cơ sở pháp lý quan trọng để xử lý những khó khăn, vướng mắc, bất cập trong xử lý nợ xấu thời gian qua. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện, VAMC nhận thấy có một số quy định pháp luật cần tiếp tục được nghiên cứu, điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu thực tiễn phát sinh, chủ yếu liên quan đến TSBĐ.

Chẳng hạn, những khó khăn vướng mắc liên quan đến việc thu giữ TSBĐ. Trước đây, quyền thu giữ TSBĐ khi xử lý nợ của các TCTD là quyền đương nhiên được hưởng theo Nghị định 163/2006/NĐ-CP. Tuy nhiên, do Bộ luật Dân sự 2015 không ghi nhận quyền thu giữ TSBĐ, nên các TCTD gặp rất nhiều khó khăn trong việc xử lý TSBĐ. Nghị quyết 42 đã tháo gỡ vướng mắc này bằng cách ghi nhận quyền thu giữ TSBĐ và quy định các điều kiện để thực hiện quyền thu giữ TSBĐ. Tuy nhiên, không phải khoản nợ xấu nào cũng được áp dụng Nghị quyết 42 và Nghị quyết 42 cũng chỉ có hiệu lực 5 năm kể từ ngày ban hành. Do đó, sau thời điểm này, việc xử lý TSBĐ sẽ lại vướng mắc do không được áp dụng biện pháp thu giữ.

Khoản 2 Điều 7 Nghị quyết 42 quy định một trong các điều kiện để thu giữ TSBĐ là “Tài sản bảo đảm không phải là tài sản tranh chấp trong vụ án đã được thụ lý nhưng chưa được giải quyết hoặc đang được giải quyết tại Tòa án có thẩm quyền; không đang bị Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời; không đang bị kê biên hoặc áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án theo quy định của pháp luật”. Tuy nhiên, quy định hiện nay chưa có hệ thống dữ liệu cho phép VAMC và các TCTD trích xuất, tra cứu thông tin tài sản có liên quan đến vụ việc đang được thụ lý giải quyết. Việc này có thể tạo ra khó khăn cho VAMC và các TCTD trong việc xác định TSBĐ nào đang tranh chấp, TSBĐ nào đang bị áp dụng biện pháp khẩn cấp.

Về việc xử lý TSBĐ là bất động sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản: Hiện tại, VAMC và các TCTD không thực hiện được biện pháp thu giữ đối với các TSBĐ là tài sản hình thành trong tương lai hoặc quyền tài sản phát sinh từ các hợp đồng hợp tác đầu tư… vì tài sản hình thành trong tương lai thường chưa có giấy chứng nhận sở hữu, quyền tài sản là tài sản vô hình khó nắm giữ. Việc xử lý phải thông qua việc khởi kiện, trong trường hợp có bản án thì việc thi hành án để phát mại tài sản là quyền tài sản cũng khó khăn.

Ngoài ra, còn một số vấn đề cần tháo gỡ liên quan đến điều kiện chuyển nhượng TSBĐ là quyền sử dụng đất gắn với việc chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ dự án đầu tư xây dựng kinh doanh nhà ở, quyền sử dụng đất thuộc dự án đầu tư xây dựng kinh doanh nhà ở; Về quyền nhận thế chấp của bên mua khoản nợ xấu đối với quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất là tài sản của khoản nợ xấu; Về quy định đăng ký QSDĐ, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất ...

Tăng cường sự phối hợp giữa các Bộ, ngành trong mua bán xử lý nợ xấu

Để gỡ dần những vướng mắc trong thực tiễn mua bán xử lý nợ xấu, qua đó giúp đẩy nhanh và hiệu quả quá trình mua bán xử lý nợ xấu, phía cơ quan quản lý cần tiếp tục tăng cường công tác thanh tra, giám sát việc thực hiện Nghị quyết số 42, Phương án cơ cấu lại gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2016-2020 của các TCTD; đồng thời, xử lý nghiêm theo thẩm quyền đối với các vi phạm pháp luật của các TCTD trong quá trình triển khai thực hiện. Bên cạnh đó, cần tăng cường thanh tra, kiểm tra đối với các TCTD trong việc chấp hành các quy định về cấp tín dụng, an toàn hoạt động và phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro; theo dõi, giám sát chặt chẽ tình hình hoạt động của các TCTD, có chỉ đạo xử lý kịp thời đối với các đơn vị hoạt động yếu kém, tiềm ẩn rủi ro, đảm bảo an toàn hoạt động, tuân thủ quy định pháp luật.

Đồng thời, NHNN tiếp tục thực hiện giám sát thường xuyên tiến độ, kết quả xử lý nợ xấu của VAMC, VAMC tiếp tục chủ động phối hợp với các TCTD để rà soát, hoàn chỉnh hồ sơ các khoản nợ xấu đã mua theo đúng quy định pháp luật; đánh giá, phân loại các khoản nợ xấu đã mua theo các tiêu chí khác nhau để đánh giá mức độ rủi ro, khả năng thu hồi của các khoản nợ xấu; rà soát, xác định rõ các vướng mắc, khó khăn trong quá trình thu hồi nợ xấu, xử lý TSBĐ...

NHNN tiếp tục chỉ đạo VAMC: (i) Tiếp tục tổ chức triển khai các giải pháp quy định tại Đề án cơ cấu lại và nâng cao năng lực của VAMC giai đoạn 2017 – 2020; đẩy mạnh hoạt động mua bán, xử lý nợ xấu theo cơ chế thị trường theo quy định của pháp luật và phương án được duyệt, đồng thời áp dụng các biện pháp giảm thiểu rủi ro trong việc mua bán nợ theo giá trị thị trường; (ii) Tăng cường phối hợp với các TCTD để rà soát, phân loại, đánh giá lại TSBĐ và các khoản nợ xấu đã mua để xác định khả năng thu hồi nợ và có giải pháp xử lý phù hợp; thống nhất áp dụng các biện pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc xử lý các khoản nợ xấu và TSBĐ của các khoản nợ xấu đã mua; tìm kiếm, tạo điều kiện cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia mua, xử lý nợ xấu, TSBĐ...

Phía các TCTD: (i) Quyết liệt triển khai thực hiện xử lý nợ xấu theo Nghị quyết số 42 trên toàn hệ thống; tiếp tục rà soát, đánh giá cụ thể từng khoản nợ xấu được xác định theo Nghị quyết số 42; nhận diện các khoản nợ xấu lớn, TSBĐ cho các khoản nợ này; đánh giá khả năng thu hồi, nguyên nhân, khó khăn, vướng mắc trong quá trình xử lý nợ xấu để có các giải pháp xử lý hiệu quả; (ii) Thực hiện có hiệu quả Phương án cơ cấu lại gắn với xử lý nợ xấu của các TCTD đã được phê duyệt; đẩy nhanh tiến độ trích lập dự phòng đối với nợ xấu đã bán cho VAMC được thanh toán bằng trái phiếu đặc biệt nhằm thực hiện tất toán trái phiếu trước hạn hoặc đúng thời hạn theo quy định.

Đặc biệt, để công tác xử lý nợ xấu được triển khai hiệu quả hơn nữa, cần tăng cường sự phối hợp với các Bộ, ngành, UBND tỉnh, thành phố trong việc tháo gỡ, xử lý các khó khăn, vướng mắc, đặc biệt là các vướng mắc về cơ chế, chính sách trong quá trình tái cơ cấu, xử lý nợ xấu của các TCTD; hỗ trợ các TCTD đẩy nhanh quá trình xử lý nợ xấu. Công tác truyền thông tiếp tục tăng cường để tạo sự hiểu biết, thống nhất và ủng hộ của dư luận xã hội về vai trò, ý nghĩa, mục tiêu chính sách, giải pháp xử lý nợ xấu của hệ thống các TCTD, tạo sự đồng thuận trong xã hội.

Hà Linh