Thúc đẩy thanh toán dịch vụ công qua ngân hàng: Chỉ ngân hàng thôi chưa đủ

09:47-09/10/2019

Mặc dù có những chuyến biến tích cực nhưng thanh toán dịch vụ công qua ngân hàng vẫn vướng nhiều rào cản, mới chỉ tập trung vào nhóm tổ chức, doanh nghiệp, và người dân ở thành phố lớn mà chưa trở thành thói quen của đa số người dân. Do đó, bên cạnh những giải pháp từ ngành ngân hàng, để đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) đối với dịch vụ công cần tăng cường sự phối hợp, chỉ đạo của các Bộ, ban ngành, các đơn vị cung ứng dịch vụ công. 

Tháng 2/2018, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 241/QĐ-TTg phê duyệt Đề án đẩy mạnh thanh toán qua ngân hàng đối với các dịch vụ công: thuế, điện, nước, học phí, viện phí và chi trả các chương trình an sinh xã hội, với mục tiêu đẩy mạnh thanh toán dịch vụ công và chi trả an sinh xã hội qua ngân hàng, góp phần xây dựng Chính phủ điện tử, nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng của nền kinh tế và phát triển thanh toán không dùng tiền mặt; phấn đấu đến năm 2020, 80% giao dịch nộp thuế tại các thành phố trực thuộc trung ương, thành phố thuộc tỉnh thực hiện qua ngân hàng; 70% số tiền điện tại địa bàn thành phố, quận, thị xã thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương được thanh toán qua ngân hàng; 50% cá nhân, hộ gia đình ở các thành phố lớn thực hiện thanh toán tiền nước qua ngân hàng...

Thúc đẩy TTKDTM đối với dịch vụ công

TTKDTM đối với các dịch vụ công là xu hướng được nhiều nước trên thế giới triển khai nhờ những lợi ích quan trọng như sẽ giúp hạn chế một khối lượng lớn tiền mặt trong lưu thông. Từ đó, giảm bớt những phí tổn to lớn của xã hội có liên quan đến việc phát hành và lưu thông tiền như: chi phí in ấn, kiểm đếm, chuyên chở, bảo quản và huỷ bỏ tiền cũ, rách... Thêm vào đó, việc thanh toán dịch vụ qua ngân hàng giúp tăng sự lưu chuyển tiền tệ hỗ trợ nền kinh tế thông qua việc rút ngắn thời gian luân chuyển vốn qua các hệ thống thanh toán. Đồng thời, giảm thời gian vốn trôi nổi, thúc đẩy chu chuyển vốn. Qua đó, góp phần tăng hiệu suất sử dụng vốn cải thiện tính hiệu quả, tăng thêm sức cạnh tranh của nền kinh tế. Phía người dân cũng được sự thuận tiện, nhanh chóng và an toàn hơn khi thanh toán bằng tiền mặt.

Thời gian qua, TTKDTM trong khu vực công không ngừng được thúc đẩy và mở rộng. NHNN đã theo dõi, đôn đốc việc thực hiện Đề án đẩy mạnh thanh toán qua ngân hàng đối với việc thu phí các dịch vụ công, như: thuế, điện, nước, học phí, viện phí và chi trả các chương trình an sinh xã hội (Quyết định số 241/QĐ-TTg ngày 23/02/2018) và Nghị quyết 02/NQ-CP ngày 01/01/2019 của Chính phủ về tiếp tục thực hiện những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2019  và định hướng đến năm 2021.

NHNN đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo các ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, các tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán đẩy mạnh thanh toán điện tử trong lĩnh vực dịch vụ công (Công văn 2198/NHNN-TT ngày 29/3/2019; Công văn 6422/NHNN-TT ngày 19/8/2019) với các yêu cầu triển khai cụ thể như: xây dựng hạ tầng kỹ thuật, chương trình phần mềm phục vụ thanh toán điện tử; ứng dụng công nghệ, cải tiến quy trình nghiệp vụ để cung ứng các sản phẩm, dịch vụ thanh toán hiện đại và tiện ích, như: dịch vụ trích nợ tự động, thanh toán di động qua QR Code, chuyển khoản liên ngân hàng 24/7, ví điện tử... nhằm tạo sự thuận tiện, tiết kiệm thời gian của người dân trong thanh toán dịch vụ công; nghiên cứu, áp dụng chính sách ưu đãi về phí hợp lý để khuyến khích TTKDTM đối với dịch vụ công...

Hạ tầng thanh toán của nhiều ngân hàng đã kết nối, tích hợp và hỗ trợ phần lớn các giao dịch thanh toán cho dịch vụ của ngành hải quan, thuế, điện lực, viễn thông... và đang được tiếp tục triển khai, mở rộng tới các đơn vị cung ứng hàng hóa, dịch vụ trong nền kinh tế, bao gồm các đơn vị cung ứng dịch vụ công. Đến nay có khoảng 50 ngân hàng đã thỏa thuận phối hợp thu thuế điện tử với cơ quan thuế, hải quan trên phạm vi 63 tỉnh, thành phố và tất cả các quận, huyện trên cả nước; 27 ngân hàng và 10 tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán phối hợp thu tiền điện, doanh thu tiền điện của Tập đoàn Điện lực Việt Nam thanh toán qua ngân hàng lên tới gần 90%... 

Đối với lĩnh vực y tế, giáo dục, NHNN đã nghiên cứu, đề xuất với Văn phòng Chính phủ về các giải pháp cụ thể để các đơn vị triển khai, thực hiện các giao dịch cần đẩy nhanh TTKDTM. Đặc biệt, ngày 20/9/2019, NHNN đã phối hợp với Bộ Y tế tổ chức Hội nghị trực tuyến đẩy mạnh triển khai thanh toán điện tử không dùng tiền mặt trong y tế và khai trương Cổng hỗ trợ giao dịch điện tử y tế. 

Mặc dù có những chuyển biến nhưng trên thực tế, việc thanh toán qua ngân hàng đối với dịch vụ công vẫn còn khiêm tốn, phạm vi triển khai chủ yếu tập trung vào nhóm đối tượng khách hàng là các tổ chức, doanh nghiệp hoặc tại các tỉnh, thành phố lớn, điều kiện kinh tế phát triển. 

Một số rào cản

Bên cạnh các kết quả đạt được, việc thúc đẩy hoạt động thanh toán điện tử đối với dịch vụ công cũng đối mặt với những khó khăn, thách thức.

Trước hết, sự phát triển mạnh, nhanh chóng của công nghệ và quá trình hội nhập đặt ra nhiều thách thức trong việc xây dựng, hoàn thiện các quy định pháp luật, quản lý, thanh tra, kiểm tra, giám sát các hệ thống thanh toán, các phương tiện, dịch vụ thanh toán mới, vừa đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, đổi mới sáng tạo, vừa đảm bảo thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước. Bên cạnh đó, thói quen, tâm lý thích sử dụng tiền mặt của người dân còn khá phổ biến; vẫn còn tâm lý e ngại về an ninh, an toàn khi sử dụng các phương thức thanh toán điện tử. Chưa kể, tội phạm trong lĩnh vực công nghệ cao, thanh toán điện tử gần đây có những diễn biến phức tạp với những hành vi, thủ đoạn mới, tinh vi hơn. Một số vấn đề phát sinh trong lĩnh vực thanh toán điện tử gần đây diễn biến phức tạp, đòi hỏi phải có sự phối hợp, xử lý của nhiều bộ, ngành liên quan.

Ngoài ra, cần sự tương thích về mặt kỹ thuật giữa ngân hàng, trung gian thanh toán với đơn vị cung ứng dịch vụ công như chuẩn hóa cơ sở dữ liệu, hạ tầng công nghệ chưa chặt chẽ. Việc kết nối giữa ngân hàng với các tổ chức cung ứng dịch vụ công vẫn còn có những khó khăn, tốc độ triển khai chậm; khả năng trao đổi, chia sẻ thông tin, truy xuất dữ liệu liên quan đến các khoản thanh toán phí dịch vụ công còn hạn chế.

Chẳng hạn, với việc chi trả lương hưu và bảo hiểm xã hội (BHXH), về hình thức cơ quan bưu điện chi trả qua tài khoản ATM cho người hưởng, việc quản lý người hưởng qua tài khoản cá nhân của cơ quan bưu điện còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là đối với những người hưởng không thường xuyên ở nơi cư trú; số người nhận lương hưu và trợ cấp BHXH hàng tháng qua thẻ ATM chiếm tỷ trọng thấp so với số người hưởng, do thói quen sử dụng tiền mặt của người dân, người già khó sử dụng thẻ, số lượng máy ATM chưa nhiều, đặc biệt các vùng sâu, vùng xa. Trong quá trình thực hiện, phía Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) gặp một số vướng mắc, như tại khu vực nông thôn các điểm giao dịch của ngân hàng còn ít nên việc thanh toán qua ngân hàng tương đối khó khăn.

Cần tăng cường sự phối hợp của các đơn vị cung ứng dịch vụ công

Để đẩy mạnh thanh toán dịch vụ công qua ngân hàng, trong thời gian tới, NHNN cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và cơ chế chính sách về thanh toán qua ngân hàng và thực hiện tốt công tác đảm bảo an ninh an toàn trong thanh toán. Đồng thời, tiếp tục triển khai ứng dụng các hình thức, phương thức thanh toán qua ngân hàng tiên tiến, hiện đại, phù hợp với đặc thù thanh toán mỗi loại hình dịch vụ công; mở rộng hợp tác giữa các đơn vị cung ứng dịch vụ công với các ngân hàng, tổ chức cung ứng giải pháp thanh toán, cùng với đó đẩy nhanh khả năng kết nối, trao đổi thông tin dữ liệu giữa đơn vị cung ứng dịch vụ công với ngân hàng.

Bên cạnh việc phối hợp với các Bộ, ngành, cơ quan liên quan đẩy mạnh công tác thông tin tuyên truyền, hướng dẫn về việc TTKDTM đối với dịch vụ công, thì việc các ngân hàng, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán nghiên cứu, áp dụng chính sách ưu đãi phí dịch vụ thanh toán hợp lý, các chương trình ưu đãi, khuyến mại đối với thanh toán dịch vụ công trong thời gian đầu triển khai sẽ từng bước góp phần thay đổi hành vi, tạo dần thói quen sử dụng dịch vụ TTKDTM của khách hàng.

Đặc biệt, bên cạnh những giải pháp từ NHNN, để đẩy mạnh TTKDTM đối với dịch vụ công cần tăng cường sự phối hợp, chỉ đạo của các Bộ, ban ngành, các đơn vị cung ứng dịch vụ công.

Ngoài ra, việc triển khai ứng dụng dịch vụ tiền điện tử trên thuê bao di động (Mobile Money) cũng sẽ góp phần giúp người dân vùng sâu, vùng xa, vùng nông thôn có thể tận dụng những lợi ích vượt trội, như có thể sử dụng tài khoản điện thoại di động để chuyển tiền cho nhau và thanh toán hàng hoá có giá trị nhỏ, qua đó trao cơ hội cho người dân tiếp cận dịch vụ tài chính ngân hàng, góp phần thúc đẩy TTKDTM, trong đó có thanh toán dịch vụ công.

Hà Linh