Đẩy mạnh thanh toán qua ngân hàng đối với dịch vụ công: Gỡ nút thắt về phí
Thu, 30 Jul 2020 09:52:00 GMT

Các chuyên gia cho rằng, cần sớm có quy định về cơ chế thu, trả phí liên ngân hàng giữa tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán và đơn vị chấp nhận thanh toán;từ đó có chính sách áp dụng mức phí trần, là căn cứ để cơ quan quản lý ban hành quy định về các mức phí thanh toán, trong đó có thể điều tiết chính sách phí ưu đãi đối với các dịch vụ công (bao gồm lĩnh vực y tế, giáo dục).

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 22/CT-TTg ngày 26/5/2020 về việc đẩy mạnh triển khai các giải pháp phát triển thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM), trong đó yêu cầu Bộ Tài chính trước ngày 01/7/2020 có hướng dẫn cụ thể về cơ chế tài chính của các tổ chức hành chính, đơn vị sự nghiệp trong việc chi trả phí dịch vụ TTKDTM cho tổ chức tín dụng (TCTD), tổ chức trung gian thanh toán đảm bảo áp dụng khả thi, thực hiện thống nhất. Do đó, Bộ Tài chính là cơ quan có trách nhiệm hướng dẫn về cơ chế tài chính cho phép các tổ chức hành chính sự nghiệp được chi trả phí dịch vụ cho các ngân hàng và tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán.

Bên cạnh vấn đề về phí, cần sự vào cuộc của các Bộ, ngành, các chính sách, giải pháp đồng bộ khác sẽ góp phần thúc đẩy TTKDTM đối với dịch vụ công.

Thúc đẩy thanh toán dịch vụ công qua ngân hàng

Thời gian qua, thực hiện Quyết định số 241/QĐ-TTg ngày 23/02/2018 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án đẩy mạnh thanh toán qua ngân hàng đối với các dịch vụ công: thuế, điện, nước, học phí, viện phí và chi trả các chương trình an sinh xã hội, thời gian qua, NHNN đã có một số văn bản chỉ đạo toàn Ngành đẩy mạnh thanh toán điện tử trong lĩnh vực dịch vụ công (Công văn 2198/NHNN-TT và Công văn số 6422/NHNN-TT), trong đó có yêu cầu các ngân hàng: Tích cực triển khai áp dụng các giải pháp công nghệ tiên tiến, cung ứng đa dạng các sản phẩm, dịch vụ thanh toán an toàn, tiện lợi; Nghiên cứu, áp dụng chính sách ưu đãi về phí dịch vụ thanh toán đối với dịch vụ công; Có giải pháp kết nối phù hợp, hiệu quả với Cổng dịch vụ công quốc gia, Hệ thống một cửa điện tử của các Bộ, ngành, địa phương để thực hiện thanh toán điện tử đối với các khoản phí, lệ phí dịch vụ công...

Nhằm đẩy mạnh thanh toán điện tử và cung cấp dịch vụ công trực tuyến theo chủ trương của Chính phủ, NHNN cũng đã chỉ đạo các tổ chức tín dụng (TCTD) tăng cường kết nối với các cơ quan cung cấp dịch vụ công như Thuế, Hải quan, Kho bạc, điện lực, viễn thông, bảo hiểm xã hội, bệnh viện, trường học… cung cấp nhiều sản phẩm, dịch vụ thanh toán linh hoạt, phù hợp. Bên cạnh đó, NHNN đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo các ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, các tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán đẩy mạnh thanh toán điện tử trong lĩnh vực dịch vụ công với các yêu cầu triển khai cụ thể như: xây dựng hạ tầng kỹ thuật, chương trình phần mềm phục vụ thanh toán điện tử;  nghiên cứu, áp dụng chính sách ưu đãi về phí dịch vụ thanh toán trong thời gian đầu để khuyến khích và tạo lập thói quen cho khách hàng TTKDTM đối với dịch vụ công...

Đặc biệt, trong lĩnh vực y tế, giáo dục, NHNN đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố và các TCTD đẩy mạnh phối hợp với các trường học, bệnh viện triển khai các giải pháp như: Thông báo số tài khoản mở tại ngân hàng để tổ chức, cá nhân chuyển tiền thanh toán dịch vụ công (qua Mobile, Internet,...); Lắp đặt thiết bị chấp nhận thẻ, thanh toán ứng dụng mã QR cho phép phụ huynh, học sinh, người bệnh sử dụng các thiết bị di động, thẻ ngân hàng để thanh toán;  Xây dựng hệ thống công nghệ thông tin (CNTT) cho phép ghi nhận hóa đơn học phí/viện phí để người sử dụng truy cập các ứng dụng trên Internet, Mobile và thực hiện trả tiền học phí, viện phí thông qua các sản phẩm dịch vụ thanh toán tiện ích của ngân hàng (thanh toán thẻ, ví điện tử, thanh toán hóa đơn, thanh toán qua mã QR,..); Nghiên cứu, áp dụng chính sách ưu đãi về phí;...

Trong lĩnh vực giáo dục, các ngân hàng, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán (TGTT) đã phối hợp với trường học để thu học phí bằng phương thức không dùng tiền mặt với nhiều gói giải pháp thanh toán linh hoạt cho khách hàng, phù hợp với đặc thù, điều kiện hạ tầng kỹ thuật, công nghệ thông tin của các trường học. Theo đó, đã có nhiều hình thức thanh toán mới được đưa ra như: với các trường mà điều kiện kỹ thuật đã cho phép kết nối chia sẻ dữ liệu giữa trường học với ngân hàng thì ngân hàng có thể cung cấp dịch vụ thanh toán hóa đơn trực tuyến để nộp học phí qua ứng dụng Mobile banking, Internet banking..., việc đối chiếu, xác nhận thanh toán hoàn toàn được xử lý tự động, nhanh chóng, chính xác, phụ huynh chỉ được thanh toán một lần đối với một khoản học phí phát sinh (tương tự như việc thanh toán hóa đơn điện, nước ...hiện nay); với các trường mà điều kiện kỹ thuật chưa cho phép, ngân hàng có thể cung cấp các gói giải pháp thu hộ dựa trên nền tảng cung ứng dịch vụ thanh toán của ngân hàng như phụ huynh sử dụng kênh thanh toán trực tuyến của ngân hàng (Mobile banking, Internet banking, Smart banking...) để chuyển khoản đến tài khoản của trường học (theo cú pháp được ngân hàng hướng dẫn để thuận tiện cho việc đối chiếu, tra soát. Ví dụ: họ tên học sinh, lớp, tháng đóng học phí) hoặc sử dụng các thiết bị chấp nhận thẻ (POS) để nộp học phí.

Đầu năm 2020, thực hiện Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 01/01/2020 của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2020, NHNN đã ban hành Chỉ thị số 01/CT-NHNN ngày 03/01/2020 về tổ chức thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm của ngành Ngân hàng trong năm 2020, trong đó đã chỉ đạo: NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố chủ động tham mưu UBND tỉnh, thành phối tích cực phối hợp với các Sở Ban ngành liên quan đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt trên địa bàn, đảm bảo an ninh an toàn, bảo mật trong hoạt động thanh toán; Các TCTD đẩy mạnh và hoàn thiện hạ tầng công nghệ phục vụ cho việc chia sẻ, cung ứng các sản phẩm số và tăng cường tích hợp, kết nối với các ngành, lĩnh vực để cung ứng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt; chủ động, tích cực phối hợp với các Bộ, ngành và đơn vị cung cấp dịch vụ công nhằm đẩy mạnh TTKDTM đối với các dịch vụ công.

Bên cạnh đó, từ đầu năm đến nay, NHNN cũng đã nhiều lần chỉ đạo các ngân hàng miễn, giảm phí dịch vụ thanh toán cho khách hàng (03 lần), trong đó, có miễn phí đối với các giao dịch thanh toán trực tuyến (online) các dịch vụ công thực hiện trên Cổng dịch vụ công quốc gia, Cổng dịch vụ công của các Bộ, ngành, địa phương nhằm thúc đẩy TTKDTM .

Với sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ, sự triển khai tích cực của ngành Ngân hàng và sự phối hợp của các Bộ, ngành, đến nay, hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng đã kết nối với khoảng 64 Kho bạc Nhà nước (KBNN) và tất cả các TCTD trên cả nước; xử lý hơn 500 nghìn giao dịch/ngày và gần 300 nghìn tỷ đồng/ngày. Đến nay, đã có khoảng 50 ngân hàng đã thỏa thuận phối hợp thu ngân sách, trong đó 95% số thu Hải quan được thực hiện qua ngân hàng; 99% doanh nghiệp đăng ký nộp thuế điện tử; 27 ngân hàng và 10 tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán (TGTT) phối hợp thu tiền điện, doanh thu tiền điện của Tập đoàn Điện lực Việt Nam thanh toán qua ngân hàng lên tới gần 90%,... Nhiều ngân hàng đã hoàn thành triển khai kết nối để cung ứng dịch vụ thanh toán viện phí điện tử, đã có hơn 30 bệnh viện triển khai thanh toán viện phí điện tử, một số bệnh viện đã đạt 35% số lượng giao dịch thanh toán viện phí không dùng tiền mặt.

Tuy nhiên, cho đến nay, TTKDTM trong giáo dục, y tế vẫn chưa thực sự phổ biến do còn gặp nhiều khó khăn. Đầu tiên là thói quen sử dụng tiền mặt của người dân, đây là rào cản lớn nhất khi triển khai sử dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt ở Việt Nam nói chung và ngành giáo dục, y tế nói riêng. Việc sử dụng thẻ gặp khó khăn đối với đối tượng già, yếu, cao tuổi. Số lượng máy ATM chưa nhiều, đặc biệt các vùng sâu, vùng xa. Bên cạnh đó, nhiều bệnh viện, trường học chưa có chuẩn kỹ thuật, phần mềm và dữ liệu tập trung, chuẩn hóa nên các bệnh viện, trường học khó kết nối với ngân hàng để thanh toán điện tử. Chưa kể, phía ngân hàng phải đầu tư giải pháp công nghệ và mạng lưới đủ lớn để hệ thống thu/ nộp học phí/ hóa đơn đa kênh thuận tiện cho người nộp, giúp việc thu nộp qua ngân hàng đem lại hiệu quả rõ rệt tới cả trường học và phụ huynh học sinh.

Vận động miễn, giảm phí và đẩy mạnh truyền thông khuyến khích TTKDTM

Nghiên cứu kinh nghiệm các nước cho thấy, việc quy định các mức phí trao đổi, chia sẻ giữa các bên trong cung ứng dịch vụ thẻ (phí MDR - mức phí chấp nhận thanh toán - merchant discount rate, phí trao đổi,..) là một trong những giải pháp quan trọng để thúc đẩy TTKDTM. Do đó, theo một số chuyên gia, thời gian tới, các cơ quan liên quan cần cân nhắc sự cần thiết quy định cơ chế thu, trả phí liên ngân hàng giữa tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán và đơn vị chấp nhận thanh toán. Từ đó có chính sách áp dụng mức phí trần, là căn cứ để cơ quan quản lý ban hành quy định về các mức phí thanh toán, trong đó có thể điều tiết chính sách phí ưu đãi đối với các dịch vụ công (bao gồm lĩnh vực y tế, giáo dục).

Thời gian tới, NHNN cho biết sẽ tiếp tục theo dõi sát sao tình hình thanh toán dịch vụ công qua ngân hàng, phối hợp chặt chẽ với các bên liên quan và chỉ đạo kịp thời các ngân hàng đẩy mạnh TTKDTM đối với các dịch vụ công. Cơ quan quản lý cũng sẽ vận động các ngân hàng thương mại giảm phí thanh toán, đặc biệt là phí thanh toán trong lĩnh vực y tế giáo dục; đồng thời tiếp tục có văn bản yêu cầu các ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán áp dụng chính sách miễn, giảm phí đối với dịch vụ công để hỗ trợ các bệnh viện trong thời gian đầu triển khai.

NHNN tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và cơ chế chính sách về thanh toán qua ngân hàng và tiếp tục thực hiện tốt công tác đảm bảo an ninh an toàn trong thanh toán. Thêm vào đó, các ngân hàng và tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán triển khai ứng dụng thêm các hình thức, phương thức thanh toán qua ngân hàng tiên tiến, hiện đại phù hợp với đặc thù thanh toán của mỗi loại hình dịch vụ công. Mở rộng hợp tác giữa các đơn vị cung ứng dịch vụ công với các ngân hàng, tổ chức cung ứng giải pháp thanh toán; đẩy nhanh khả năng kết nối, trao đổi thông tin dữ liệu giữa đơn vị cung ứng dịch vụ công với ngân hàng.

NHNN cho biết sẽ tiếp tục chỉ đạo các ngân hàng, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán tích cực phối hợp với các đơn vị cung ứng dịch vụ công để cung cấp các giải pháp TTKDTM hiện đại, tiện ích đối với dịch vụ công.

Đối với vấn đề thanh toán viện phí có tính xã hội cao và việc kết nối thanh toán viện phí đang trong bước đầu triển khai dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ và triển khai của Bộ Y tế nên để việc triển khai được thuận lợi, cần tạo được sự đồng thuận giữa các bên.

Đồng thời, các Bộ ngành cũng đẩy mạnh truyền thông về những lợi ích của thanh toán qua ngân hàng đối với các dịch vụ công, trong đó có lĩnh vực y tế, giáo dục, nâng cao kiến thức cho người dân trong sử dụng sản phẩm, dịch vụ tài chính ngân hàng, thúc đẩy thanh toán điện tử.  Đặc biệt, cần đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến sâu rộng bằng nhiều hình thức phong phú, đa dạng, phù hợp với đặc điểm của từng nhóm đối tượng, từng vùng, miền, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, khu vực nông thôn nhằm nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng, dịch vụ thanh toán trong nền kinh tế, thúc đẩy các hình thức TTKDTM.

Bên cạnh đó, dịch vụ thu hộ được coi là một trong những gói giải pháp linh hoạt từ các ngân hàng giúp tiết kiệm chi phí, thời gian và tăng tính an toàn sẽ góp phần đẩy mạnh hoạt động TTKDTM trong ngành giáo dục theo chủ trương của Chính phủ. Dịch vụ thu hộ là dịch vụ thanh toán không qua tài khoản thanh toán của khách hàng, theo đó: “Dịch vụ thu hộ là việc tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán thực hiện ủy nhiệm của bên thụ hưởng thu tiền của bên trả tiền trên cơ sở thỏa thuận bằng văn bản giữa tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán và bên thụ hưởng”. (Theo Nghị định số 101/2012/NĐ-CP ngày 22/11/2012 về TTKDTM, Thông tư 46/2014/TT-NHNN hướng dẫn về dịch vụ TTKDTM). Dịch vụ thu hộ với những gói giải pháp linh hoạt từ các ngân hàng giúp tiết kiệm chi phí, thời gian và tăng tính an toàn sẽ góp phần đẩy mạnh hoạt động TTKDTM trong Ngành Giáo dục theo chủ trương của Chính phủ.

Hà Linh