Giải pháp giúp phát triển thị trường mua bán nợ
Tue, 29 Sep 2020 09:48:48 GMT

Việc mua bán xử lý nợ xấu thời gian qua đã đạt được những kết quả đáng kể, tuy nhiên, vấn đề đáng quan tâm trong thời gian tới là thực hiện mua bán nợ theo giá thị trường - giải pháp được đánh giá sẽ giải quyết tận gốc nợ xấu. Cùng với hoàn thiện hành lang pháp lý, việc thu hút các nhà đầu tư nước ngoài tham gia là một trong những yếu tố thúc đẩy mua bán nợ xấu hiệu quả trên thị trường Việt Nam.

Nghị quyết 42 tạo điều kiện cho mua bán, xử lý nợ xấu

Có thể nói, các quy định cụ thể của Nghị quyết số 42/2017/QH14 đã tạo những điều kiện thuận lợi cho VAMC trong xử lý nợ xấu, cụ thể: (i) VAMC được bán nợ xấu, tài sản bảo đảm (TSBĐ) của khoản nợ xấu với giá bán phù hợp với giá thị trường, có thể cao hơn hoặc thấp hơn dư nợ gốc của khoản nợ. (ii) Đối tượng và hoạt động mua, bán nợ xấu của VAMC đã được mở rộng;VAMC được mua các khoản nợ xấu đã xử lý rủi ro, đang hạch toán ngoại bảng và chuyển đổi các khoản nợ xấu mà VAMC đã mua bằng trái phiếu đặc biệt sang mua theo giá trị thị trường; VAMC được bán nợ xấu cho các tổ chức, cá nhân bao gồm cả pháp nhân không có chức năng kinh doanh mua, bán nợ. (iii) Phương thức mua bán nợ theo giá thị trường của VAMC được bổ sung quy định cho phép VAMC được thỏa thuận với TCTD: Mua khoản nợ xấu với giá mua bằng giá trị định giá của tổ chức định giá độc lập; Xử lý, bán, thu hồi nợ theo quy định của pháp luật và phân chia phần giá trị còn lại của số tiền thu hồi được từ khoản nợ xấu này sau khi trừ giá mua và các chi phí xử lý. (iv) VAMC được thực hiện quyền thu giữ TSBĐ khi đáp ứng đầy đủ các quy định tại khoản 2 Điều 7 Nghị quyết 42, giải quyết khó khăn, vướng mắc của VAMC trong quá trình xử lý TSBĐ, tránh trường hợp chủ tài sản cố tình chây ỳ, chống đối kéo dài thời gian xử lý.

Theo quy định tại Quyết định số 618/QĐ-NHNN do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) ban hành ngày 12/4/2016, VAMC được thực hiện mua nợ theo giá trị thị trường. Năm 2017 là năm đầu tiên Nghị quyết 42 có hiệu lực, VAMC đã thực hiện mua nợ theo giá trị thị trường với tổng giá mua nợ đạt hơn 3 nghìn tỷ đồng. Lũy kế từ năm 2017 đến 10/9/2020, VAMC đã mua nợ đạt hơn 8 nghìn tỷ đồng dư nợ gốc nội bảng, giá mua nợ là hơn 8,3 nghìn tỷ đồng.

Trong quá trình triển khai hoạt động, VAMC nhận thấy có một số khó khăn, vướng mắc liên quan những quy định khác nhau giữa Nghị quyết số 42 và các văn bản quy phạm pháp luật khác, về thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo đảm (TSBĐ), thu giữ TSBĐ, về định giá khoản nợ để mua nợ theo giá trị thị trường. Hiện mới có các tiêu chuẩn thẩm định giá tài sản, chưa có quy định cụ thể về tiêu chuẩn thẩm định giá khoản nợ làm cơ sở cho các Tổ chức thẩm định giá thực hiện, dẫn tới công tác định giá khoản nợ còn gặp nhiều khó khăn, bất cập. Trong khi, giá trị thẩm định giá là căn cứ quan trọng để xác định giá mua bán khoản nợ xấu theo giá trị thị trường của VAMC và TCTD.

Cho đến nay, Việt Nam chưa có thị trường mua bán nợ đúng nghĩa. Để thị trường này hoạt động thì cần hàng hóa (các khoản nợ nói chung, không nhất thiết phải là nợ xấu); người mua, người bán; người quản lý; và quan trọng nhất là cơ chế quản lý, hoạt động của thị trường. Về hàng hóa, có các khoản nợ xấu, sau đó có thể mở rộng là các khoản nợ nói chung); về người mua, người bán (VAMC, các TCTD, nhà đầu tư và sau có thể mở rộng hơn, kể cả cho các nhà đầu tư nước ngoài).

Thành lập sàn giao dịch và thu hút đầu tư

Do đó, để phát triển thị trường mua bán nợ, nhiều quan điểm cho rằng cần sớm triển khai xúc tiến việc thành lập Sàn giao dịch nợ VAMC nhằm quản lý, khai thác thông tin về khoản nợ/tài sản; tổ chức thực hiện các hoạt động của Sàn giao dịch nợ; xúc tiến thành lập Câu lạc bộ AMC nhằm tạo lập diễn đàn trao đổi kinh nghiệm; chia sẻ thông tin, kết nối nhà đầu tư và tiến tới xây dựng thị trường mua bán nợ xấu tập trung. Đồng thời, chủ động tìm kiếm và mở rộng đối tác, các nhà đầu tư để thực hiện tư vấn, môi giới mua, bán nợ xấu và TSBĐ của khoản nợ trên cơ sở danh mục nợ xấu đã mua được phân loại. Bên cạnh đó, cần kịp thời công khai hoạt động mua, bán và xử lý nợ xấu: công bố danh mục TSBĐ do VAMC đang quản lý, đăng thông báo bán đấu giá tài sản/khoản nợ, đăng thông báo thu giữ TSBĐ... lên cổng thông tin của VAMC (www.sbvamc.vn).

Ngoài ra, trong hoạt động mua bán và xử lý nợ xấu, cần đẩy mạnh tìm kiếm, khai thác danh sách các khoản nợ đã mua bằng trái phiếu đặc biệt, các khoản nợ đang hạch toán nội, ngoại bảng tại TCTD, triển khai làm việc với các TCTD và đối tác, lựa chọn các khoản nợ có tính khả thi trong việc xử lý sau khi mua để có cơ sở đề xuất VAMC thực hiện mua khoản nợ theo giá trị thị trường (GTTT); Tổ chức tiếp xúc và tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài tiếp cận danh mục, hồ sơ pháp lý các khoản nợ xấu, tài sản bảo đảm để giới thiệu và chào bán các khoản nợ/tài sản bảo đảm phù hợp với nhu cầu của từng nhà đầu tư nhằm đẩy mạnh công tác xử lý và thu hồi nợ; Tiếp tục triển khai bán đấu giá/chào giá cạnh tranh/bán thỏa thuận các khoản nợ và tài sản bảo đảm để thu hồi nợ; Theo dõi, đôn đốc các TCTD thu nợ, xử lý tài sản bảo đảm mà VAMC đã ủy quyền; Phối hợp với các TCTD thống nhất áp dụng các biện pháp tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong việc xử lý các khoản nợ xấu và tài sản bảo đảm của các khoản nợ xấu.

Nhà nước cần có các chính sách khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường mua bán nợ. Với nguồn vốn lớn và kinh nghiệm hàng chục năm phát triển thị trường mua bán nợ, các nhà đầu tư ngoại sẽ là một trong những đối tác tham gia hoạt động hiệu quả trên thị trường Việt Nam.

Muốn có thị trường mua bán nợ thì phải có người mua, người bán; phải có khuôn khổ pháp lý tốt cho thị trường hoạt động. Đặc biệt, muốn thu hút các nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường này cần tạo khuôn khổ pháp lý thuận lợi , đặc biệt là trần tỷ lệ sở hữu tại các doanh nghiệp, nhất là các ngân hàng, cũng như việc sở hữu tài sản tại Việt Nam, nhất là bất động sản. Cần rà soát và xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật về mua bán nợ, về quan hệ giữa công ty xử lý nợ với các TCTD. Môi trường đầu tư minh bạch, rõ ràng, thủ tục nhanh chóng, đơn giản sẽ thu hút được nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường.

Để biện pháp bán nợ thực sự có hiệu quả, cần sự phối hợp giữa các tổ chức mua nợ với các hiệp hội doanh nghiệp (để tìm đối tác quan tâm mua lại hoặc phối hợp cấp thêm vốn để khôi phục hoạt động sản xuất - kinh doanh), hoặc thúc đẩy liên hệ với các nhà đầu tư để bán lại nợ cho nước ngoài, hoặc phối hợp với chính các TCTD để chứng khoán hóa khoản nợ xấu của TCTD đó trên cơ sở cùng tái cơ cấu doanh nghiệp (ngân hàng tài trợ vốn, đối tác mua nợ phụ trách quá trình tái cơ cấu hoạt động kinh doanh)…, nhằm giải quyết dứt điểm nợ xấu.

Cần sự “chung tay” của các Bộ, ngành liên quan

Chính phủ, NHNN và các bộ, ngành liên quan cần nghiên cứu, đề xuất cơ chế bán đấu giá các khoản nợ. Theo đó, các khoản nợ cần thu hồi được xem tương tự như các gói thầu đem ra đấu giá, việc tổ chức đấu giá các khoản nợ sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật về đấu giá. Các TCTD sẽ tổ chức bán đấu giá các khoản nợ cho các nhà đầu tư hay đối tác muốn quan tâm. Giá được đưa ra đấu giá là giá do TCTD hoặc một công ty có chức năng định giá khoản nợ đưa ra. Nếu được quy định và hướng dẫn rõ ràng, cụ thể, biện pháp này sẽ tăng thêm kênh mua bán có hiệu quả cho thị trường mua bán nợ.

Xử lý nợ xấu thông qua mua, bán nợ theo giá thị trường giúp cho việc xử lý nợ thực chất, hiệu quả hơn theo nguyên tắc bảo toàn được nguồn vốn và đảm bảo hiệu quả...VAMC đặt mục tiêu sẽ cầm chịch thị trường mua bán nợ xấu của ngành Ngân hàng, sau đó mở rộng thành của cả nền kinh tế. Để đạt được mục tiêu đặt ra, VAMC cần nguồn lực về vốn, công nghệ, tài sản, đặc biệt là nguồn nhân lực.

Một trung tâm mua bán nợ xấu của ngành Ngân hàng có thể sớm hình thành trong tương lai. Nhưng để có thị trường mua bán nợ - với sự tham gia của cả các nhà đầu tư nước ngoài, thì còn rất nhiều việc phải làm. Vì thế, nếu chỉ có sự nỗ lực của VAMC, hay của cả ngành Ngân hàng mà không có sự chung tay, góp sức của các bộ, ngành liên quan thì chưa biết đến khi nào "sân chơi" mới cho nhà đầu tư có thể vận hành.

Đặc biệt, Nghị quyết 42 chỉ mang tính thí điểm, do đó cần được bổ sung, hoàn thiện và nâng cấp thành Luật xử lý nợ xấu ngay sau khi Nghị quyết 42 hết hiệu lực. Việc xây dựng luật riêng về xử lý nợ xấu để quy định về các biện xử lý nợ xấu, xử lý tài sản bảo đảm của toàn hệ thống ngân hàng, nâng cao vai trò, năng lực của VAMC.

Quỳnh Trang