Chính sách bảo hiểm tiền gửi – Từ góc nhìn “lấy dân làm gốc”

Bên trong Phòng truyền thống của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam

Trong đó, chính sách bảo hiểm tiền gửi (BHTG) được nhìn nhận từ một góc độ rộng hơn chức năng của một thiết chế tài chính. Đó là chính sách trực tiếp bảo vệ người gửi tiền – những người đã giao phó thành quả lao động, tích lũy của mình cho hệ thống tổ chức tín dụng (TCTD); đồng thời góp phần duy trì niềm tin công chúng và củng cố an toàn hệ thống tài chính.

Bảo vệ tiền gửi trước hết là bảo vệ thành quả lao động của nhân dân

Từ nền tảng tư tưởng “lấy dân làm gốc” đến quá trình thể chế hóa bằng pháp luật; từ bảo vệ quyền lợi người gửi tiền đến chủ động phòng ngừa, can thiệp sớm đối với rủi ro; từ phương thức truyền thống đến yêu cầu thích ứng với kỷ nguyên số, hành trình hoàn thiện chính sách BHTG cho thấy một yêu cầu xuyên suốt của quản trị quốc gia hiện đại: mọi chính sách cuối cùng phải hướng tới con người, bảo vệ con người và tạo dựng niềm tin để họ yên tâm đóng góp vào sự phát triển đất nước.

Trong hoạt động ngân hàng, tiền gửi là nguồn vốn quan trọng cho nền kinh tế. Nhưng phía sau những con số trên bảng cân đối của các TCTD là những giá trị rất cụ thể của đời sống xã hội. Đó có thể là khoản tiết kiệm của một người lao động sau nhiều năm làm việc; khoản tiền của người nông dân sau một vụ mùa; tiền dành dụm của một gia đình để mua nhà, cho con ăn học; khoản tích lũy của người cao tuổi để bảo đảm cuộc sống những năm về sau. Với TCTD, đó là tiền gửi, với người dân, đó là thành quả của lao động, sự chắt chiu và những dự định cho tương lai.

Vì vậy, bảo vệ người gửi tiền không đơn thuần là bảo vệ một tài sản tài chính. Đó còn là bảo vệ kết quả lao động chính đáng của người dân, bảo vệ sự ổn định của mỗi gia đình và góp phần bảo đảm an sinh xã hội. Do đó, chính sách này được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với lợi ích của người dân. Từ nền tảng tư tưởng, quá trình thể chế hóa đến những yêu cầu mới trong kỷ nguyên số, mục tiêu xuyên suốt vẫn là bảo vệ người gửi tiền, củng cố niềm tin và góp phần bảo đảm an toàn hệ thống.

Đây cũng chính là điểm gặp gỡ giữa chính sách BHTG với tinh thần ngày Quốc khánh 2/9. Độc lập dân tộc suy cho cùng phải hướng tới cuộc sống bình yên, tự do và hạnh phúc của nhân dân. Một trong những biểu hiện của cuộc sống bình yên trong xã hội hiện đại là người dân có thể lao động, tích lũy và yên tâm gửi gắm thành quả của mình vào những thiết chế chính thức, được pháp luật bảo vệ.

Từ chủ động bảo vệ người gửi tiền…

BHTG thường được biết đến trước hết với chức năng chi trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền khi tổ chức tham gia BHTG gặp sự cố theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn nhận BHTG ở khâu chi trả thì chưa phản ánh đầy đủ vai trò của thiết chế này trong hệ thống an toàn tài chính. Sự phát triển của chính sách BHTG cho thấy tư duy quản lý đang chuyển từ cách tiếp cận thiên về xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro.

Luật BHTG năm 2025 là một dấu mốc quan trọng trong quá trình này. Luật đã bổ sung, hoàn thiện cơ chế BHTG, đồng thời mở rộng vai trò của tổ chức BHTG trong quá trình can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt và xử lý TCTD yếu kém.

Ý nghĩa của sự thay đổi không chỉ nằm ở việc thêm một số công cụ hay cơ chế pháp lý. Quan trọng hơn, đó là sự thay đổi về tư duy: không đợi rủi ro trở thành khủng hoảng mới hành động; không đợi TCTD đổ vỡ mới quan tâm đến người gửi tiền; mà chủ động nhận diện, phòng ngừa và xử lý rủi ro từ sớm. Đó là yêu cầu tất yếu của một hệ thống tài chính hiện đại.

Đồng thời, đây cũng là biểu hiện cụ thể của tinh thần trách nhiệm với nhân dân. Người dân không chỉ cần được bảo vệ khi rủi ro đã xảy ra mà cần được bảo vệ thông qua những cơ chế phòng ngừa để hạn chế tối đa khả năng rủi ro tác động đến cuộc sống của họ. Nói cách khác, mục tiêu cao nhất của BHTG không phải là có thật nhiều trường hợp để chi trả, mà là góp phần để ngày càng ít người gửi tiền phải rơi vào tình huống cần đến việc chi trả.

Truyền thông để chính sách BHTG đến với người dân

Mặt khác, chính sách BHTG chỉ thực sự có ý nghĩa khi mức độ bảo vệ phù hợp với thực tế đời sống của người dân và sự phát triển của nền kinh tế. Trên thực tế, quá trình điều chỉnh hạn mức BHTG tại Việt Nam, từ 30 triệu đồng lên 50 triệu đồng, 75 triệu đồng rồi lên 125 triệu đồng và hiện tại là 350 đồng đồng thời cho thấy sự thay đổi của thu nhập, quy mô tiền gửi và điều kiện kinh tế - xã hội đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện quy định về hạn mức bảo hiểm. Việc nâng hạn mức lên 350 triệu đồng cho thấy mức độ bảo vệ người gửi tiền ngày càng tăng. Điều đáng lưu ý là với hạn mức 350 triệu đồng, tỷ lệ người gửi tiền được bảo hiểm toàn bộ là 93,68%. Mặc dù còn thấp hơn mức trung bình toàn cầu (98%) nhưng hạn mức này đã đạt được khung tối thiểu theo khuyến nghị của Hiệp hội BHTG quốc tế (IADI) (90%-95%) và phù hợp với định hướng tại Chiến lược phát triển BHTG ở Việt Nam (92%-95%).

Đối với một người có thu nhập cao, vài trăm triệu đồng có thể chỉ là một phần tài sản. Nhưng đối với một gia đình bình thường, đó có thể là khoản tích lũy của nhiều năm lao động.

Chính sách BHTG hướng tới mục tiêu bảo vệ rộng nhất có thể đối với nhóm người gửi tiền phổ thông – những người thường không có đủ thông tin, nguồn lực và khả năng chuyên môn để tự đánh giá toàn diện sức khỏe của một TCTD. Đây cũng là bản chất xã hội của chính sách BHTG: chia sẻ rủi ro trong cộng đồng để bảo vệ những người có khả năng tự bảo vệ mình thấp hơn trước những rủi ro tài chính phức tạp. Khi một chính sách giúp phần lớn người gửi tiền nhỏ lẻ yên tâm hơn thì chính sách ấy không chỉ bảo vệ từng cá nhân mà còn góp phần duy trì sự ổn định của toàn hệ thống.

…đến bảo vệ nguồn lực của nền kinh tế

Không có TCTD nào có thể hoạt động bình thường nếu thiếu niềm tin của người gửi tiền. Người dân gửi tiền bởi họ tin tưởng vào TCTD, vào pháp luật và vào sự an toàn của hệ thống tài chính. Niềm tin ấy có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số.

Ngày nay, người dân có thể mở tài khoản, gửi tiền, chuyển tiền hoặc rút tiền chỉ bằng một chiếc điện thoại. Công nghệ giúp giao dịch nhanh hơn, thuận tiện hơn, nhưng đồng thời cũng làm thay đổi tốc độ lan truyền của thông tin và tốc độ hình thành tâm lý đám đông. Một tin đồn thất thiệt trên mạng xã hội có thể lan truyền với tốc độ rất nhanh. Một thông tin chưa được kiểm chứng có thể tác động đến hành vi của hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người.

Trong bối cảnh đó, BHTG không chỉ cần đủ năng lực tài chính để thực hiện chi trả khi cần thiết. Thiết chế BHTG cần có năng lực nhận diện rủi ro, khai thác dữ liệu, phối hợp với các cơ quan trong mạng lưới an toàn tài chính và đặc biệt là truyền thông chính sách một cách nhanh chóng, minh bạch và dễ hiểu. Điều đó cho thấy một nhận thức mới: truyền thông không đứng ngoài chính sách BHTG; truyền thông chính xác và kịp thời chính là một bộ phận của cơ chế bảo vệ người gửi tiền. Khi người dân hiểu mình được bảo vệ như thế nào, hiểu tổ chức nào tham gia BHTG, hiểu quyền và nghĩa vụ của mình, họ sẽ có khả năng đưa ra quyết định bình tĩnh và sáng suốt hơn trước những thông tin bất lợi. Trong nhiều trường hợp, một thông tin đúng được cung cấp đúng lúc có thể có giá trị không kém một công cụ tài chính.

Tiền gửi của người dân không chỉ là tài sản của từng gia đình. Đó còn là một nguồn lực quan trọng của nền kinh tế. Khi người dân gửi tiền vào hệ thống ngân hàng, nguồn tiền ấy được tập trung và chuyển hóa thành vốn tín dụng phục vụ sản xuất, kinh doanh, đầu tư và tiêu dùng. Như vậy, bảo vệ tiền gửi đồng thời góp phần duy trì dòng vốn trong nền kinh tế.

Nếu niềm tin vào hệ thống ngân hàng được củng cố, người dân có xu hướng duy trì tiền gửi trong hệ thống chính thức. Các TCTD có nguồn vốn ổn định hơn để cung ứng tín dụng, nền kinh tế có thêm điều kiện để duy trì hoạt động và phát triển. Ngược lại, nếu niềm tin bị tổn thương nghiêm trọng, hành vi rút tiền hàng loạt có thể tạo ra những hệ quả vượt xa phạm vi của một TCTD. Bởi vậy, BHTG là một bộ phận của mạng lưới an toàn tài chính quốc gia, góp phần tạo một “tấm đệm” để hạn chế tác động của đổ vỡ TCTC tới người gửi tiền và nền kinh tế.

Có thể nói, bảo vệ người gửi tiền là điểm xuất phát, bảo đảm ổn định tài chính là mục tiêu rộng hơn, còn tạo dựng môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội là ý nghĩa cuối cùng.

Một chính sách dù đúng đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu người dân không biết, không hiểu - Đây là một yêu cầu quan trọng đối với BHTG. Người gửi tiền cần biết tổ chức mình gửi tiền có tham gia BHTG hay không. Họ cần biết phạm vi tiền gửi được bảo hiểm, hạn mức bảo hiểm, quyền lợi của mình và những trường hợp được chi trả. Nhưng quan trọng hơn, cách truyền đạt phải xuất phát từ góc nhìn của người dân. Chính sách cần được diễn giải bằng những câu hỏi rất đời thường: Tiền gửi của tôi có được bảo vệ không? Tôi được bảo vệ đến mức nào? Nếu TCTD gặp vấn đề thì chuyện gì xảy ra? Tôi cần làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình?

Đặt người dân ở trung tâm như vậy cũng chính là cách đưa tinh thần “lấy dân làm gốc” vào hoạt động truyền thông chính sách. Một chính sách thực sự vì dân cần được chuyển hóa thành ngôn ngữ đời sống để người dân có thể hiểu, tin và thực hiện.

Gìn giữ niềm tin của người dân để tạo sức mạnh phát triển

Ngày Quốc khánh là dịp để tự hào về một dấu mốc lịch sử và nhìn lại trách nhiệm của hôm nay đối với những thành quả mà các thế hệ đi trước đã giành được.

Độc lập dân tộc tạo tiền đề để nhân dân làm chủ cuộc sống của mình. Để giá trị ấy được hiện thực hóa đầy đủ trong thời đại mới, Nhà nước không ngừng hoàn thiện các thiết chế bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân.

Trong nền kinh tế thị trường hiện đại, quyền lợi của người dân không chỉ gắn với đất đai, việc làm, giáo dục hay y tế. Quyền lợi ấy còn gắn với khả năng tiếp cận và sử dụng an toàn các dịch vụ tài chính. Một người dân gửi tiền vào TCTD là đang thực hiện một hoạt động kinh tế bình thường, hợp pháp và có lợi cho chính họ cũng như cho nền kinh tế.

Và khi Nhà nước xây dựng, hoàn thiện chính sách BHTG, tăng cường năng lực của tổ chức BHTG, hoàn thiện cơ chế can thiệp sớm và hiện đại hóa phương thức bảo vệ người gửi tiền, đó chính là cách cụ thể hóa trách nhiệm ấy.

Vì vậy, tinh thần ngày 2/9 có thể được thấy trong chính những điều bình thường của đời sống hôm nay: một người dân yên tâm gửi tiền; một gia đình yên tâm tích lũy; một xã hội tin tưởng vào hệ thống tài chính và pháp luật.

Trong kỷ nguyên mới, Việt Nam đặt ra những mục tiêu phát triển ngày càng cao. Để hiện thực hóa những mục tiêu đó, bên cạnh nguồn lực vật chất, đất nước cần một nguồn lực vô hình nhưng đặc biệt quan trọng, đó là niềm tin xã hội. Chính sách BHTG góp một phần vào việc xây dựng niềm tin ấy. Bởi khi người dân biết rằng phía sau khoản tiền tiết kiệm của mình là cả một cơ chế pháp lý và một mạng lưới an toàn tài chính, họ có thêm cơ sở để tin tưởng vào hệ thống ngân hàng chính thức. Khi người dân tin tưởng, họ gửi tiền; khi nguồn tiền được duy trì trong hệ thống, dòng vốn được luân chuyển; khi hệ thống tài chính ổn định, nền kinh tế có điều kiện phát triển. Và khi người dân được bảo vệ, niềm tin xã hội được củng cố. Đó là một vòng tròn tích cực mà chính sách BHTG góp phần tạo dựng.

Nếu ngày 2/9/1945 đánh dấu thời khắc dân tộc giành quyền quyết định vận mệnh của mình, thì mỗi chính sách được xây dựng vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân hôm nay chính là một cách tiếp tục làm giàu thêm ý nghĩa của nền độc lập.

Trong bối cảnh Luật BHTG năm 2025 đã mở ra một giai đoạn mới với yêu cầu chủ động hơn trong bảo vệ người gửi tiền, cùng với những thách thức mới của kỷ nguyên số, nhiệm vụ đặt ra không chỉ là tiếp tục hoàn thiện thể chế mà còn phải đổi mới mạnh mẽ cách thức thực thi chính sách. Trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, giữ an toàn cho đồng tiền người dân gửi vào TCTD cũng là giữ gìn niềm tin mà người dân gửi gắm vào hệ thống. Khi niềm tin ấy được giữ vững thì không chỉ là sự bình yên của mỗi người gửi tiền, mà còn là một phần sức mạnh của đất nước trên hành trình xây dựng Việt Nam phát triển, phồn vinh, hạnh phúc.

Phòng TTTT