Trang Chủ
Tổ chức hoạt động chi trả hiệu quả rất quan trọng, bởi nó duy trì niềm tin của công chúng vào sự ổn định của hệ thống tài chính quốc gia. Người gửi tiền sẽ ít có khả năng rút tiền gửi ra khỏi ngân hàng khi ngân hàng gặp sự cố khi họ tin rằng khoản tiền được bảo hiểm sẽ được chi trả một cách nhanh chóng. Do đó giúp giảm thiểu đến mức thấp nhất khả năng lây lan hệ thống. Ngoài ra, trong trường hợp người gửi tiền có các nghĩa vụ nợ đến hạn thanh toán trong khi các khoản tiền này lại nằm trong một ngân hàng phá sản, khi này khả năng chi trả nhanh của tổ chức BHTG sẽ giúp giảm thiệt hại cho người gửi tiền. Trong phạm vi bài viết xin nêu ra một số kinh nghiệm quốc tế trong việc tổ chức chi trả tiền bảo hiểm hiệu quả, qua đó rút ra một số khuyến nghị cho Việt Nam.
Kinh nghiệm quốc tế về tổ chức trả tiền bảo hiểm hiệu quảQuy định về thời hạn trả tiền bảo hiểm, thời hạn chi trả mục tiêu và công tác chuẩn bị trước khi chi trả của tổ chức BHTG
Thời hạn trả tiền bảo hiểm được hiểu là thời gian tính từ thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm cho đến khi cơ quan BHTG tổ chức trả tiền được bảo hiểm cho đối tượng được bảo hiểm một cách công khai. Thời hạn trả tiền bảo hiểm thường được luật hóa ở hầu hết các hệ thống BHTG trên thế giới. Thời hạn chi trả mục tiêu là thời hạn trả tiền bảo hiểm do cơ quan BHTG tự đặt ra trong nội bộ và ngắn hơn so với thời hạn trả tiền bảo hiểm đã được luật hóa.
Những hệ thống BHTG hiệu quả nhất thường đặt ra thời hạn mục tiêu thực hiện chi trả khá ngắn. Ví dụ Quỹ BHTG Hungary (NDIF), theo luật quy định thì thời hạn trả tiền bảo hiểm diễn ra sau khi ngân hàng có thông báo chính thức đóng cửa là 20 ngày, thời gian mục tiêu của NDIF chỉ là 10 ngày [1]; thời hạn mục tiêu của BHTG Singapore (SDIC) và của BHTG Đài Loan (CDIC) lần lượt là 21 và 3 ngày [2].
Ngoài việc đặt ra thời gian chi trả mục tiêu hợp lý thì công tác chuẩn bị trước khi trả tiền bảo hiểm của tổ chức BHTG là yếu tố quan trọng tác động đến thời gian chi trả. Bước chuẩn bị này bao gồm: thiết lập khung pháp lý để tổ chức BHTG tiếp cận được các dữ liệu về đối tượng được bảo hiểm tại tổ chức tín dụng (TCTD) bị đóng cửa, xử lý dữ liệu của tổ chức BHTG, hợp tác với các cơ quan khác trong mạng an toàn tài chính xây dựng kế hoạch thời gian và ngân sách, đánh giá về nguồn nhân lực chuẩn bị cho quá trình chi trả, đánh giá về chất lượng hệ thống thông tin, quy trình xử lý dữ liệu, cách thức lưu trữ dữ liệu thông tin về người gửi tiền tại TCTD; các phương pháp để xác nhận tính đúng đắn của thông tin được lưu trữ thông qua xem xét các báo cáo kế toán và báo cáo tài chính; xem xét các phương thức thanh toán, xác định những dịch vụ thanh toán sẽ được sử dụng để đẩy nhanh quá trình thanh toán; xây dựng chiến lược truyền thông hiệu quả nhằm định hướng dư luận trong tình huống có TCTD đóng cửa.
Chuẩn bị trước khi trả tiền bảo hiểm có tính chất quyết định đến việc có thể rút ngắn thời gian chi trả cũng như hạn chế sai sót do tổ chức BHTG thường phải xử lý lượng dữ liệu lớn với áp lực thời gian.
1. Tiếp cận thông tin về đối tượng được bảo hiểm tại tổ chức tham gia BHTG
Theo một khảo sát của Hiệp Hội BHTG Quốc Tế (IADI), những vấn đề liên quan đến việc tiếp cận thông tin về người gửi tiền là trở ngại lớn nhất đến hoạt động trả tiền bảo hiểm. Tiếp cận thông tin về người gửi tiền phải được tiến hành trước khi TCTD đổ vỡ. Ngoài ra, chất lượng về những chứng từ kế toán liên quan đến tiền gửi của đối tượng bảo hiểm do tổ chức tham gia BHTG cung cấp cũng là một yếu tố có thể làm trì hoãn quá trình này. Để đảm bảo chất lượng của những thông tin về đối tượng được bảo hiểm, một số tổ chức BHTG yêu cầu các TCTD phải duy trì hệ thống chứng từ đặc thù với đối tượng được bảo hiểm. Ví dụ, Cơ quan BHTG của Anh (FSCS) có chương trình yêu cầu tất cả các ngân hàng phải đưa ra được bảng kê về tài khoản tổng hợp của khách hàng (bao gồm các khoản tiền gửi và các khoản nợ phải trả) trong thời hạn 72 giờ. Ngoài ra, FSCS có quyền được truy vấn các thông tin về đối tượng bảo hiểm bất kỳ khi nào. Như vậy, FSCS không những có khả năng truy vấn thông tin về người gửi tiền trước mà còn xác nhận được tính đúng đắn hợp lý và khả năng mà TCTD cung cấp thông tin cho FCSC một cách nhanh chóng. Cơ quan BHTG Malaysia (MDIC) đưa ra các hướng dẫn về biểu mẫu của các chứng từ kế toán liên quan đến đối tượng bảo hiểm và những quy định về việc phải nộp các chứng từ này cho MDIC theo định kỳ năm [3].
2. Hệ thống công nghệ thông tin hỗ trợ quá trình trả tiền bảo hiểm
Tổ chức BHTG thường phải xử lý lượng lớn các tài khoản, chứng từ kế toán trong quá trình trả tiền bảo hiểm. Do đó việc sử dụng hệ thống công nghệ thông tin hỗ trợ ngay cả trong trường hợp các chứng từ của TCTD vẫn sử dụng bằng giấy là rất cần thiết. Việc sử dụng các giải pháp công nghệ thông tin không những giúp rút ngắn thời gian mà còn hạn chế được những sai sót trong quá trình xử lý dữ liệu.
Giải pháp công nghệ thông tin mà cơ quan BHTG triển khai phụ thuộc rất nhiều vào quyền hạn mà tổ chức này được quyền can thiệp vào hệ thống công nghệ thông tin của TCTD. Khi cơ quan BHTG có thể xem xét, đánh giá, kiểm tra hệ thống công nghệ của TCTD, họ sẽ xây dựng cho mình giải pháp công nghệ có thể tích hợp hay sử dụng được những dữ liệu kế toán điện tử liên quan đến đối tượng người gửi tiền được lưu trũ trong hệ thống của TCTD. Đồng thời xây dựng được những chương trình kiểm tra tính đúng đắn của những số liệu này và tính toán được số tiền chitrả một cách tự động, do đó tránh được sai sót.
Việc sử dụng công nghệ thông tin để hỗ trợ cho trả tiền bảo hiểm được các hệ thống BHTG trên thế giới sử dụng khá linh hoạt và hiệu quả. Ví dụ, BHTG Hàn Quốc (KDIF) được quyền kiểm tra phần mềm của TCTD, được quyền yêu cầu các TCTD phải tuân thủ các định dạng về chứng từ và các ghi chép kế toán liên quan đến đối tượng được bảo hiểm. MDIC và FSCS yêu cầu các ngân hàng phải nộp các dữ liệu theo chuẩn trong đó tập hợp đầy đủ các khoản tiền gửi và nghĩa vụ nợ của một khách hàng. Cơ quan BHTG Hong Kong (HKDPB) và cơ quan BHTG Bungalaria sử dụng chính hệ thống công nghệ của TCTD bị đỗ vỡ để tính toán các khoản tiền bảo hiểm phải chi trả[3] [4].
I. Tính hiệu quả trong tổ chức trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền được bảo hiểm tại Việt Nam và những kiến nghị, đề xuất
Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN) thành lập và đi vào hoạt động từ năm 2000 theo Quyết định số 218/1999/QĐ-TTg ngày 09/11/1999 của Thủ tướng Chính phủ.
Kể từ khi thành lập đến trước khi Luật BHTG có hiệu lực (01/01/2013) BHTGVN đã thực hiện chi trả tiền bảo hiểm cho 1.623 người gửi tiền tại 38 quỹ tín dụng nhân dân (QTDND) trên địa bàn 11 tỉnh, thành phố với tổng số tiền chi trả là 21.883 triệu đồng [5]. Việc chi trả tiền bảo hiểm đã được BHTGVN thực hiện nhanh gọn, chính xác và an toàn, đảm bảo quyền lợi của người gửi tiền. Nhận thấy sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động BHTG, Luật BHTG đã được thông qua và có hiệu lực từ ngày 01/01/2013.
Mới đây, ngày 19/11/2013, BHTGVN đã thực hiện việc trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền tại QTDND Trần Cao - Hưng Yên. Đây là QTDND đầu tiên thực hiện chi trả theo Luật BHTG. Tổng số tiền được BHTGVN chi trả bảo hiểm trong đợt 1 là 4.940 triệu đồng dưới hình thức chi trả trực tiếp. Công tác chi trả đã đảm bảo tính nhanh chóng, kịp thời, góp phần thực hiện được mục tiêu của chính sách BHTG. Tuy nhiên, qua công tác chi trả cũng bộc lộ một số vấn đề cần quan tâm nghiên cứu:
1) Việc xác định thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm theo Luật BHTG còn gặp vướng mắc do chưa có văn bản hướng dẫn đầy đủ. Để tiến tới chi trả hiệu quả, cần xây dựng hoàn chỉnh hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành Luật BHTG nhằm đảm bảo tính khẩn trương, nhanh chóng trong việc tiến hành chi trả tiền gửi được bảo hiểm cho người gửi tiền.
2) Theo Luật BHTG, thời hạn từ khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm đến khi trả tiền bảo hiểm là 60 ngày. Tuy nhiên, BHTGVN nên nghiên cứu xây dựng riêng cho mình thời hạn chi trả mục tiêu có thể ngắn hơn. Để làm được việc này cần có những đánh giá sâu hơn về năng lực và khả năng chuẩn bị trước khi chi trả của BHTGVN để đưa ra một mốc thời gian mục tiêu thích hợp.
3) Việc tiếp cận thông tin về người gửi tiền tại Quỹ còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân do các cán bộ của quỹ bị khởi tố nên việc kiểm tra về độ chính xác của các khoản tiền gửi được bảo hiểm và hoàn thiện hồ sơ để đáp ứng yêu cầu còn mất nhiều thời gian.. Để giải quyết vấn đề này, cần có một trình tự ưu tiên cho việc tiếp cận thông tin về người gửi tiền được bảo hiểm tại các tổ chức tham gia BHTG cho BHTG Việt Nam. Đồng thời, thiết lập một cơ chế phối hợp giữa các đơn vị có liên quan (NHNN, chính quyền địa phương, và BHTGVN) đối với QTDND lâm vào tình trạng phá sản.
4) Các tổ chức tham gia BHTG tại Việt Nam có quy mô rất đa dạng từ các tổ chức tài chính vi mô cho đến các ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP). Thực tế, trong hoạt động thì BHTGVN mới thực hiện trả tiền bảo hiểm cho các QTDND với quy mô tương đối nhỏ. Việc thiết kế một hệ thống trả tiền bảo hiểm hiệu quả cần phải tính đến khả năng tổ chức BHTG sẽ chi trả cho một TCTD có quy mô lớn phá sản. Một ngân hàng TMCP có quy mô tổng tài sản trung bình trong hệ thống ngân hàng ở Việt Nam hiện nay có khoảng 47.000 khách hàng thuộc đối tượng được bảo hiểm. Mỗi khách hàng có thể có một số tài khoản tiền gửi được bảo hiểm, ngoài ra còn có trường hợp mà khách hàng có quan hệ tín dụng với ngân hàng nên khi xác định số tiền mà khách hàng được chi trả đòi hỏi phải tính toán lại cho phù hợp với quy định của luật BHTG. Với lượng khách hàng nhiều như vậy thì lượng dữ liệu BHTG Việt Nam phải xử lý sẽ rất lớn. Khi đó để giảm thiểu sai sót, đáp ứng các yêu cầu về thời gian thì việc xây dựng hệ thống công nghệ thông tin hỗ trợ cho công tác chi trả là yêu cầu cần thiết trong đảm bảo một hệ thống chi trả hiệu quả.
Tài liệu tham khảo:
[1] Act CXII of 1996 on Credit Institutions and Financial Enterprises;
[2] IADI (2012), General Guidance for Developing Effective Reimbursement Systems and Process;
[3] IADI (2012), Enhanced Guidance for Effective Deposit Insurance Systems: Reimburesement Systems and Process;
[4] KDIF website: http://www.kdic.kr/english/index.jsp;
[5] Phòng Xử lý nợ,tiếp nhận và thanh lý tài sản (2012) Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả công tác chi trả và thanh lý tổ chức tham gia BHTG;
Trích dẫn từ: http://div.gov.vn/Default.aspx?tabid=120&News=2279&CategoryID=3
