Trang Chủ
Tăng cường bảo vệ người gửi tiền
Bảo vệ quyền lợi người gửi tiền là mục tiêu cốt lõi và xuyên suốt của chính sách BHTG. Luật BHTG 2025 có nhiều cải cách quan trọng trên phương diện này, từ cơ chế chi trả, hạn mức bảo hiểm đến thủ tục tiếp cận quyền lợi của người gửi tiền.
Chi trả bảo hiểm sớm hơn
Một trong những hạn chế lớn nhất của Luật BHTG 2012 là người gửi tiền phải chờ đến khi tổ chức tín dụng (TCTD) hoàn tất toàn bộ thủ tục phá sản - một quá trình có thể kéo dài nhiều năm - mới được nhận tiền bảo hiểm. Luật BHTG 2025 khắc phục căn bản hạn chế này bằng cách xác định rõ 3 thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm:
Thứ nhất, phương án phá sản TCTD được phê duyệt, hoặc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) có văn bản xác nhận chi nhánh ngân hàng nước ngoài mất khả năng chi trả. Nội dung này kế thừa Luật BHTG 2012, được làm rõ và cụ thể hóa hơn.
Thứ hai, NHNN đình chỉ hoạt động nhận tiền gửi của TCTD đang kiểm soát đặc biệt và TCTD đó có lỗ lũy kế > 100% vốn điều lệ và quỹ dự trữ (theo báo cáo tài chính kiểm toán gần nhất) - người gửi tiền được chi trả trước khi hoàn tất thủ tục phá sản, rút ngắn đáng kể thời gian chờ đợi. Đây là quy định được bổ sung tại Luật BHTG 2025.
Thứ ba, NHNN thông báo chi trả trong trường hợp đặc biệt để bảo đảm an toàn hệ thống TCTD và trật tự, an toàn xã hội - cho phép chi trả ngay khi có rủi ro hệ thống, không cần chờ phán quyết phá sản. (quy định mới)
Như vậy, với hai thời điểm mới được bổ sung, Luật BHTG 2025 đã tạo cơ sở pháp lý vững chắc để rút ngắn đáng kể thời gian người gửi tiền phải chờ đợi trong các trường hợp TCTD gặp khó khăn, góp phần giảm thiểu tâm lý hoang mang của người gửi tiền.
Hạn mức bảo hiểm linh hoạt hơn và có cơ chế đặc biệt
Luật BHTG 2025 có 2 thay đổi quan trọng về hạn mức chi trả bảo hiểm:
Phân cấp thẩm quyền từ Thủ tướng Chính phủ sang Thống đốc NHNN. Việc phân cấp này giúp NHNN có thể chủ động điều chỉnh hạn mức phù hợp với thực tiễn nhanh hơn.
Mặt khác, Luật BHTG 2025 có quy định mới so với Luật BHTG 2012: Trong trường hợp đặc biệt cần bảo vệ quyền lợi người gửi tiền, bảo đảm an toàn hệ thống TCTD và trật tự xã hội, Thống đốc NHNN có quyền quyết định hạn mức chi trả tối đa bằng toàn bộ số tiền gửi được bảo hiểm của người gửi tiền tại tổ chức tham gia BHTG - tức không bị giới hạn ở mức trần thông thường.
Cải thiện khả năng tiếp cận thông tin của người gửi tiền
Luật BHTG 2025 cũng cải thiện khả năng tiếp cận thông tin của người gửi tiền. Cụ thể: Tổ chức tham gia BHTG phải công khai việc tham gia BHTG tại tất cả các điểm giao dịch có nhận tiền gửi, trên trang thông tin điện tử (nếu có) và các hình thức phù hợp với xu hướng ứng dụng công nghệ số. BHTGVN hướng dẫn cụ thể hình thức công khai, đảm bảo người gửi tiền dễ dàng nhận biết tổ chức mình gửi tiền có tham gia BHTG. Đồng thời, trách nhiệm tuyên truyền chính sách BHTG được chia sẻ rõ ràng giữa BHTGVN và tổ chức tham gia BHTG, tạo kênh thông tin đa dạng và tiếp cận rộng hơn đến người gửi tiền.
Tổ chức tham gia BHTG - những thay đổi về quyền lợi và trách nhiệm
Tổ chức tham gia BHTG đóng vai trò trung gian quan trọng giữa người gửi tiền và hệ thống BHTG. Luật BHTG 2025 có những thay đổi đáng kể về quyền lợi và trách nhiệm của các tổ chức này.
Đơn giản hóa thủ tục tham gia BHTG
Đây là cải cách hành chính nổi bật đối với tổ chức tham gia BHTG. Theo Luật BHTG 2012, sau khi được NHNN cấp Giấy phép thành lập và hoạt động, TCTD vẫn phải nộp hồ sơ riêng để đề nghị BHTGVN cấp Chứng nhận tham gia BHTG.
Luật BHTG 2025 bỏ hoàn toàn thủ tục này. BHTGVN sẽ tự động cấp hoặc thu hồi Chứng nhận tham gia BHTG ngay sau khi NHNN cấp, thu hồi Giấy phép thành lập, hoạt động của tổ chức tham gia BHTG, hoặc có văn bản tạm đình chỉ hoạt động nhận tiền gửi.
Trách nhiệm mới trong tính phí và tuyên truyền chính sách BHTG
Luật BHTG 2025 bổ sung một số nghĩa vụ mới quan trọng cho tổ chức tham gia BHTG: Tổ chức tham gia BHTG có trách nhiệm tự tính phí BHTG phải nộp theo quy định. Trách nhiệm này được Luật quy định rõ ràng hơn so với Luật 2012, gắn liền với cơ chế phí BHTG linh hoạt mới.
Đối với TCTD đang trong giai đoạn kiểm soát đặc biệt, Luật 2025 cho phép tạm hoãn nộp tiền nợ phí BHTG phát sinh trước thời điểm bị đặt vào kiểm soát đặc biệt. Đổi lại, TCTD phải xây dựng kế hoạch hoàn trả khoản này trong phương án cơ cấu lại.
Luật BHTG 2025 cũng bổ sung quy định tổ chức tham gia BHTG có trách nhiệm phối hợp cùng BHTGVN trong việc tuyên truyền chính sách, pháp luật về BHTG đến người gửi tiền.
Cơ chế phí BHTG linh hoạt và phù hợp thực tiễn hơn
Một thay đổi quan trọng tác động trực tiếp đến tổ chức tham gia BHTG là cơ chế xác định phí BHTG.
Theo Luật 2012, Thủ tướng Chính phủ quy định khung phí BHTG, NHNN quy định mức cụ thể.
Theo Luật 2025, Thống đốc NHNN được trao toàn quyền quy định mức phí BHTG, đồng thời được phép áp dụng phí đồng hạng hoặc phí phân biệt tùy đặc thù hệ thống TCTD trong từng thời kỳ.
Cơ chế phí phân biệt theo rủi ro, khi được triển khai, sẽ tạo động lực để các TCTD quản trị rủi ro tốt hơn - tổ chức lành mạnh, hoạt động an toàn sẽ được hưởng mức phí thấp hơn. Đây là xu hướng tiên tiến theo thông lệ quốc tế của Hiệp hội Bảo hiểm tiền gửi quốc tế (IADI).
Chức năng, nhiệm vụ mới của BHTGVN
Đây là những thay đổi có tầm quan trọng và mang tính đột phá của Luật BHTG 2025, đánh dấu bước chuyển với những quy định tạo khuôn khổ pháp lý cho BHTGVN tham gia tích cực vào xử lý khủng hoảng và cơ cấu lại TCTD. Theo đó, Luật dành riêng một chương quy định mới (Chương VII) để điều chỉnh việc BHTGVN tham gia xử lý TCTD được can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt và tham gia xử lý sự cố, khủng hoảng.
Mở rộng thẩm quyền kiểm tra tổ chức tham gia BHTG
Luật 2025 bổ sung rõ ràng quyền và nghĩa vụ của BHTGVN trong việc thực hiện kiểm tra các tổ chức tham gia BHTG theo kế hoạch và nội dung do NHNN giao - một chức năng chưa được quy định trong Luật 2012. Quy định này được đánh giá là phù hợp với định hướng tăng cường vai trò giám sát của hệ thống BHTG trong bảo đảm an toàn tài chính vĩ mô.
Tham gia trực tiếp xử lý TCTD yếu kém với các công cụ mới
Với Luật BHTG 2025, BHTGVN có các công cụ đầy đủ hơn để tham gia vào quá trình xử lý TCTD được kiểm soát đặc biệt, gồm:
Cử người quản lý, điều hành tại quỹ tín dụng nhân dân (QTDND) được kiểm soát đặc biệt: BHTGVN được NHNN yêu cầu cử người đủ tiêu chuẩn, điều kiện để giữ các chức danh quản lý, điều hành và thành viên Ban kiểm soát tại QTDND được kiểm soát đặc biệt.
BHTGVN được cho vay đặc biệt trong ba tình huống: (i) TCTD bị rút tiền hàng loạt trong giai đoạn can thiệp sớm hoặc kiểm soát đặc biệt; (ii) thực hiện phương án phục hồi của TCTD; (iii) thực hiện phương án chuyển giao bắt buộc. Đặc biệt, BHTGVN được tự quyết định việc cho vay có hoặc không có tài sản bảo đảm, có hoặc không có lãi. Quy định này tăng tính chủ động của BHTGVN so với quy định tại Luật BHTG 2012.
BHTGVN được mua trái phiếu dài hạn của TCTD tiếp nhận chuyển giao bắt buộc từ TCTD yếu kém. Đây là công cụ hỗ trợ tài chính mới giúp quá trình chuyển giao bắt buộc diễn ra thuận lợi hơn, bảo vệ hệ thống ổn định.
Mặt khác, theo quy định tại khoản 4 Điều 162 Luật Các TCTD, NHNN báo cáo Chính phủ quyết định yêu cầu BHTGVN chi trả khi TCTD đang kiểm soát đặc biệt bị mất hoặc có nguy cơ mất khả năng chi trả. Đây là một cơ chế dự phòng, đặt lợi ích ổn định hệ thống lên hàng đầu.
Nhận hỗ trợ tài chính từ NHNN khi quỹ dự phòng nghiệp vụ không đủ
Luật BHTG 2025 bổ sung cơ chế hỗ trợ tài chính quan trọng cho BHTGVN: khi quỹ dự phòng nghiệp vụ của BHTGVN không đủ để chi trả tiền bảo hiểm, tổ chức này được NHNN cho vay đặc biệt với lãi suất 0%, không cần tài sản bảo đảm. Tuy nhiên, BHTGVN phải xây dựng phương án tăng phí BHTG để bù đắp khoản vay này.
Tham gia xử lý sự cố, khủng hoảng tài chính
Trong trường hợp phát sinh sự cố, khủng hoảng có nguy cơ gây mất an toàn hệ thống TCTD, Luật BHTG 2025 xác lập vai trò của BHTGVN trong tham gia xử lý. Chính phủ có thể quyết định các biện pháp cụ thể để BHTGVN tham gia ứng phó khủng hoảng, tạo khung pháp lý linh hoạt và chủ động hơn trong các tình huống bất thường.
Mở rộng danh mục đầu tư - nâng cao năng lực tài chính
Để đáp ứng yêu cầu ngày càng tăng về nguồn lực tài chính, Luật BHTG 2025 mở rộng đáng kể danh mục đầu tư của BHTGVN:
Theo Luật BHTG 2012, BHTGVN chỉ được mua trái phiếu Chính phủ, tín phiếu NHNN và các hình thức đầu tư khác theo quy định.
Theo Luật BHTG 2025, toàn bộ danh mục cũ được giữ nguyên, đồng thời bổ sung quy định cho phép BHTGVN được: mua, bán trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi phát hành bởi ngân hàng thương mại Nhà nước nắm giữ >50% vốn điều lệ và ngân hàng thương mại cổ phần do doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ >50% vốn điều lệ; gửi tiền tại các ngân hàng nói trên; thực hiện hoạt động đầu tư khác theo quy định của Chính phủ.
Song song với việc mở rộng danh mục, Luật 2025 yêu cầu BHTGVN phải kiểm soát và quản lý rủi ro trong hoạt động đầu tư, đồng thời giao Thống đốc NHNN quy định cụ thể phương thức đầu tư và quy trình kiểm soát rủi ro, đảm bảo an toàn, hiệu quả trong quản lý quỹ BHTG.
Có thể nói, với những điểm mới nêu trên, Luật BHTG 2025 thể hiện tư duy đổi mới căn bản trong chính sách bảo vệ người gửi tiền và bảo đảm an toàn hệ thống các TCTD, ngày càng khẳng định mạnh mẽ nỗ lực của Nhà nước trong việc xây dựng hệ thống ngân hàng phát triển lành mạnh và bền vững.
Phòng TTTT
Tài liệu tham khảo:
- Luật Bảo hiểm tiền gửi số 111/2025/QH15;
- Luật Bảo hiểm tiền gửi số 06/2012/QH13;
- Tài liệu họp báo công bố Luật BHTG năm 2025 (ngày 07/01/2026).
