Trang Chủ
Trong hoạt động ngân hàng, niềm tin của công chúng là yếu tố then chốt quyết định sự ổn định và phát triển bền vững. Tiền gửi của người dân không chỉ là tài sản cá nhân, mà còn là nguồn vốn chủ yếu để các tổ chức tín dụng (TCTD) thực hiện chức năng trung gian tài chính, cung ứng vốn cho nền kinh tế. Tuy nhiên, ngân hàng là lĩnh vực luôn tiềm ẩn rủi ro, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động khó lường và áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng.
Trước bối cảnh đó, chính sách BHTG ngày càng khẳng định vai trò là một trụ cột quan trọng của mạng lưới an toàn tài chính quốc gia. Việc Luật BHTG năm 2025 được Quốc hội khoá XV thông qua đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về hoạt động BHTG, nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn, lành mạnh cho hoạt động ngân hàng.
Chiến lược phát triển BHTG đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 đặt ra những mục tiêu và định hướng lớn cho hoạt động của BHTGVN, trong đó tập trung vào việc tăng cường năng lực tài chính của tổ chức BHTG - nâng cao quy mô và hiệu quả của quỹ dự phòng nghiệp vụ để đảm bảo khả năng chi trả trong mọi tình huống; mở rộng vai trò và nâng cao hiệu quả hoạt động - cho phép BHTGVN tham gia chủ động hơn vào quá trình giám sát, cảnh báo sớm và xử lý các TCTD yếu kém.
Thực hiện các yêu cầu trên, Luật BHTG năm 2025 điều chỉnh các quy định về mô hình tổ chức, hoạt động, nguồn vốn hoạt động, chế độ tài chính, hạch toán, kế toán của tổ chức BHTG. Trong đó, đối với hoạt động đầu tư của tổ chức BHTG, Luật bổ sung các hình thức đầu tư, bao gồm: mua, bán trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi được phát hành bởi ngân hàng thương mại do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ, ngân hàng thương mại cổ phần do doanh nghiệp nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ; gửi tiền tại các ngân hàng thương mại nêu trên; hoạt động đầu tư khác theo quy định của Chính phủ.
Luật cũng bổ sung các quy định để hạn chế rủi ro trong hoạt động đầu tư của tổ chức BHTG như: Tổ chức BHTG phải kiểm soát, quản lý rủi ro; giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) quy định phương thức đầu tư của tổ chức BHTG và quy trình kiểm soát, quản lý rủi ro trong hoạt động đầu tư của tổ chức BHTG.
Ngoài ra, Luật Các TCTD năm 2024 có nhiều quy định về trao thêm nhiệm vụ và quyền hạn cho BHTGVN trong hoạt động kiểm soát đặc biệt và tham gia xử lý các TCTD yếu kém. Đáp ứng yêu cầu trên, Luật BHTG năm 2025 đã bổ sung quyền và nghĩa vụ tương ứng cho BHTGVN, đảm bảo tổ chức này có đủ công cụ pháp lý để thực thi các vai trò mới được giao, cũng như thực hiện thành công các định hướng chiến lược.
Cụ thể, Luật bổ sung quyền, nghĩa vụ của tổ chức BHTG thực hiện kiểm tra tổ chức tham gia BHTG theo kế hoạch, nội dung do NHNN giao; vay đặc biệt từ NHNN; tham gia vào quá trình xử lý tổ chức tham gia BHTG như: cử người đủ tiêu chuẩn, điều kiện để giữ chức danh quản lý, điều hành, thành viên Ban kiểm soát tại QTDND được kiểm soát đặc biệt theo yêu cầu của NHNN; tham gia đánh giá tính khả thi phương án cơ cấu lại TCTD được kiểm soát đặc biệt theo pháp luật về TCTD; mua trái phiếu dài hạn của TCTD nhận chuyển giao bắt buộc, cho vay đặc biệt tổ chức tham gia BTHG...
Luật BHTG năm 2025 bổ sung quy định việc tổ chức BHTG tham gia xử lý TCTD được can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt, tham gia xử lý sự cố, khủng hoảng trong hoạt động của TCTD. Trong đó, bổ sung quy định tổ chức BHTG thực hiện cho vay đặc biệt tổ chức tham gia BHTG trong trường hợp: được can thiệp sớm và bị rút tiền hàng loạt, được kiểm soát đặc biệt và bị rút tiền hàng loạt; để thực hiện phương án phục hồi, phương án chuyển giao bắt buộc…
Luật bổ sung quy định để đảm bảo an toàn hệ thống, trật tự an toàn xã hội theo quy định tại khoản 4 Điều 162 Luật Các TCTD năm 2024, NHNN báo cáo Chính phủ quyết định việc yêu cầu tổ chức BHTG chi trả trong trường hợp TCTD được kiểm soát đặc biệt bị mất hoặc có nguy cơ mất khả năng chi trả. Quy định này tạo cơ sở để tổ chức BHTG có thể chi trả sớm hơn cho người gửi tiền, thực hiện tốt hơn chức năng bảo vệ quyền lợi người gửi tiền.
Luật BHTG năm 2025 bổ sung quy định tổ chức BHTG được NHNN cho vay đặc biệt với lãi suất 0%, không có tài sản bảo đảm trong trường hợp quy định tại Điều 21 về thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm, và khi số tiền trong quỹ dự phòng nghiệp vụ không đủ để trả tiền bảo hiểm; đồng thời giao tổ chức BHTG xây dựng phương án tăng phí BHTG và quy định cụ thể nguồn để ưu tiên hoàn trả nợ vay đặc biệt cho NHNN.
Theo các chuyên gia, việc Luật BHTG năm 2025 được Quốc hội thông qua đã tạo hành lang pháp lý đầy đủ, rõ ràng để tổ chức BHTG nâng cao năng lực tài chính và tham gia hiệu quả vào quá trình cơ cấu lại TCTD, qua đó bảo vệ tốt hơn quyền lợi người gửi tiền, đảm bảo duy trì sự ổn định của hệ thống TCTD, an ninh, trật tự, an toàn xã hội theo định hướng tại Chiến lược phát triển BHTG nói riêng và Chiến lược ngành Ngân hàng nói chung.
Luật BHTG mới không chỉ là yêu cầu pháp lý cần thiết giúp nâng cao vai trò của tổ chức BHTG, mà còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực, góp phần củng cố hệ thống tài chính - ngân hàng và phát triển kinh tế bền vững trong bối cảnh hiện nay.
Theo đó, Luật BHTG năm 2025 giúp tăng cường và củng cố niềm tin người gửi tiền đối với hệ thống các TCTD để an tâm hơn khi gửi tiền vào các TCTD, từ đó giúp tạo nguồn vốn dồi dào phục vụ cho vay, thúc đẩy sản xuất kinh doanh và tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, việc Luật hoàn thiện các quy định về thời điểm phát sinh nghĩa vụ chi trả, thủ tục và quy trình chi trả giúp người gửi tiền nhận lại tiền của mình nhanh chóng, minh bạch và thuận tiện nhất khi TCTD đổ vỡ. Điều này giúp giảm thiểu lo lắng và thiệt hại cho người dân và đảm bảo việc niềm tin công chúng đối với hệ thống các TCTD luôn được giữ vững.
Luật BHTG mới giúp thúc đẩy hiệu quả hoạt động và năng lực của BHTGVN. Với quyền hạn được mở rộng, BHTGVN chủ động hơn trong giám sát, cảnh báo và tham gia vào quá trình cơ cấu lại TCTD yếu kém; giúp ngăn ngừa rủi ro từ sớm từ xa, giảm thiểu chi phí xử lý và giúp giảm áp lực lên NHNN khi xử lý TCTD yếu kém và bảo vệ tốt hơn quyền lợi người gửi tiền trong bối cảnh thị trường tài chính diễn biến phức tạp.
Bên cạnh đó, các chính sách được sửa đổi, bổ sung về quản lý quỹ và hoạt động đầu tư giúp BHTGVN sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tài chính, đảm bảo tính bền vững của quỹ dự phòng nghiệp vụ. Quỹ BHTG đủ mạnh là cơ sở để BHTGVN thực hiện nghĩa vụ chi trả khi cần thiết, cũng như sẵn sàng tham gia cơ cấu lại TCTD yếu kém theo chỉ đạo của NHNN.
Về phía các TCTD, Luật BHTG năm 2025 tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho các TCTD tập trung nâng cao chất lượng dịch vụ, cũng như tuân thủ các quy định về an toàn vốn và quản trị rủi ro để tránh rơi vào tình trạng yếu kém. Với quy định giao Thống đốc NHNN quy định mức phí BHTG, việc áp dụng phí BHTG đồng hạng hoặc phân biệt phù hợp với đặc thù hệ thống TCTD Việt Nam trong từng thời kỳ sẽ góp phần nâng cao kỷ luật thị trường. Điều chỉnh này cũng phù hợp với thông lệ quốc tế và yêu cầu nâng cao chất lượng hoạt động ngân hàng trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
Có thể nói, Luật BHTG năm 2025 là bước tiến quan trọng về hoàn thiện thể chế trong hoạt động BHTG tại Việt Nam. Luật thể hiện rõ các định hướng về tăng cường bảo vệ quyền lợi người gửi tiền; nâng cao vai trò của tổ chức BHTG trong hệ thống an toàn tài chính; cũng như phù hợp hơn với thông lệ quốc tế và đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong nước. Với những định hướng trên, chính sách BHTG sẽ tiếp tục là trụ cột vững chắc của lưới an toàn tài chính quốc gia, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển ổn định, bền vững của hệ thống ngân hàng và nền kinh tế.
PV
