Trang Chủ
Với 6 chương, 38 điều, Luật quy định về tiết kiệm, chống lãng phí trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; tổ chức bộ máy và quản lý, sử dụng lao động trong khu vực nhà nước; quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên, năng lượng; đồng thời bổ sung quy định về tiết kiệm, chống lãng phí trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân.
Làm rõ khái niệm và hành vi gây lãng phí
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật là lần đầu tiên quy định cụ thể các khái niệm "tiết kiệm", "lãng phí" và "hành vi gây lãng phí". Theo đó, tiết kiệm được hiểu là việc quản lý, khai thác, sử dụng hiệu quả các nguồn lực để đạt mục tiêu đề ra. Đối với khu vực nhà nước, việc sử dụng nguồn lực thấp hơn định mức, tiêu chuẩn, chế độ nhưng vẫn đạt mục tiêu hoặc sử dụng đúng định mức, tiêu chuẩn, chế độ nhưng đạt kết quả cao hơn mục tiêu đã định đều được coi là tiết kiệm. Luật cũng xác định lãng phí không chỉ là việc quản lý, sử dụng nguồn lực vượt định mức, tiêu chuẩn, chế độ mà còn bao gồm việc quản lý, sử dụng không hiệu quả, không đạt mục tiêu hoặc thực hiện các hành vi gây lãng phí theo quy định của Luật.
Để tạo cơ sở xử lý thống nhất, Luật quy định cụ thể các nhóm hành vi gây lãng phí trong nhiều lĩnh vực, gồm: xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật; công tác lãnh đạo, chỉ đạo; quản lý, sử dụng tài chính công; quản lý, sử dụng vốn đầu tư công, đầu tư xây dựng, mua sắm, thuê, quản lý và sử dụng tài sản công; quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên, năng lượng; quản lý, sử dụng vốn nhà nước trong dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp và các hành vi khác theo quy định của Chính phủ.
Bên cạnh việc quy định cụ thể các hành vi gây lãng phí, Luật cũng quy định các hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí, như: vi phạm quy định về xây dựng và thực hiện Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí; vi phạm chế độ báo cáo, công khai, cập nhật Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiết kiệm, chống lãng phí; cản trở hoạt động thanh tra, kiểm tra, kiểm toán; vi phạm quy định về bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí và các hành vi khác theo quy định của Chính phủ.
Hoàn thiện cơ chế phòng ngừa, phát hiện và xử lý lãng phí
Để triển khai thống nhất công tác tiết kiệm, chống lãng phí trên phạm vi cả nước, Luật bổ sung quy định về Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí và Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí. Theo đó, Chiến lược quốc gia do Thủ tướng Chính phủ ban hành với tầm nhìn 10 năm, làm căn cứ để các bộ, ngành, địa phương và cơ quan, tổ chức, đơn vị xây dựng kế hoạch triển khai. Hằng năm, các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật có trách nhiệm xây dựng và tổ chức thực hiện Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí, trong đó xác định rõ mục tiêu, chỉ tiêu, yêu cầu, giải pháp và trách nhiệm tổ chức thực hiện.
Công khai, minh bạch tiếp tục được xác định là một trong những yêu cầu quan trọng trong công tác tiết kiệm, chống lãng phí. Theo quy định, Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí, Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí, báo cáo kết quả thực hiện, kết quả xử lý hành vi gây lãng phí và các nội dung khác theo quy định phải được công khai.
Luật cũng hoàn thiện cơ chế phát hiện và xử lý thông tin về lãng phí. Cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền cung cấp thông tin về hành vi gây lãng phí cho cơ quan có thẩm quyền hoặc thông qua các phương tiện thông tin đại chúng theo quy định của pháp luật. Khi tiếp nhận thông tin, người đứng đầu cơ quan, tổ chức có trách nhiệm xem xét, xử lý; trường hợp phát hiện có lãng phí phải kịp thời ngăn chặn, khắc phục, xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý, đồng thời công khai kết quả xử lý.
Bên cạnh đó, để khuyến khích việc phát hiện và đấu tranh với các hành vi gây lãng phí, người đấu tranh chống lãng phí được bảo vệ theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, nghiêm cấm các hành vi lợi dụng việc đấu tranh chống lãng phí để vu khống cơ quan, tổ chức, cá nhân khác.
Đề cao trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, người đứng đầu và cán bộ, người lao động
Cùng với việc hoàn thiện cơ chế phòng ngừa, phát hiện và xử lý lãng phí, Luật tiếp tục cụ thể hóa trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong tổ chức thực hiện công tác tiết kiệm, chống lãng phí. Theo đó, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về công tác tiết kiệm, chống lãng phí trong phạm vi cả nước; Bộ Tài chính là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Các bộ, cơ quan trung ương và địa phương có trách nhiệm xây dựng và tổ chức thực hiện Kế hoạch triển khai Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí; xây dựng và thực hiện Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí hằng năm; rà soát, sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành theo thẩm quyền các định mức, tiêu chuẩn, chế độ; tổ chức kiểm tra, hướng dẫn, tuyên truyền, phổ biến pháp luật và thực hiện công khai theo quy định của Luật.
Đối với người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị, Luật yêu cầu chủ động chỉ đạo xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện chương trình, kế hoạch tiết kiệm, chống lãng phí; xác định mục tiêu, chỉ tiêu và yêu cầu chống lãng phí; tổ chức kiểm tra việc thực hiện; tiếp nhận, xử lý thông tin về lãng phí; xử lý hoặc phối hợp xử lý các hành vi gây lãng phí theo thẩm quyền; bảo đảm thực hiện quyền giám sát của cơ quan, tổ chức, cá nhân và thực hiện bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí theo quy định của pháp luật.
Đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động, Luật yêu cầu thực hiện các mục tiêu, chỉ tiêu, yêu cầu về tiết kiệm, chống lãng phí được giao; quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công đúng mục đích, định mức, tiêu chuẩn, chế độ; tham gia giám sát, phát hiện, ngăn chặn, xử lý hoặc kiến nghị xử lý hành vi gây lãng phí; chủ động đề xuất các biện pháp tiết kiệm, chống lãng phí và giải pháp đổi mới, sáng tạo nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực; chịu trách nhiệm đối với việc để xảy ra lãng phí thuộc phạm vi quản lý, sử dụng theo quy định của pháp luật.
Xây dựng và lan tỏa văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí
Không chỉ chú trọng hoàn thiện các quy định về tiết kiệm, chống lãng phí, Luật còn hướng tới xây dựng và lan tỏa văn hóa tiết kiệm trong toàn xã hội. Theo đó, ngày 31 tháng 5 hằng năm được xác định là Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí.
Cơ quan, tổ chức, đơn vị và doanh nghiệp trong khu vực nhà nước có trách nhiệm xây dựng, lan tỏa văn hóa tiết kiệm thông qua việc lồng ghép nội dung tiết kiệm, chống lãng phí vào nội quy, quy chế làm việc; tổ chức phổ biến, giáo dục pháp luật; triển khai các hoạt động hưởng ứng và các phong trào phù hợp với điều kiện thực tế. Đồng thời, Nhà nước thực hiện lồng ghép nội dung giáo dục về tiết kiệm, chống lãng phí trong hệ thống giáo dục quốc dân; khuyến khích đưa nội dung này vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.
Vai trò của cơ quan báo chí cũng được đề cao trong công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí. Theo đó, cơ quan báo chí có trách nhiệm kịp thời phản ánh, tuyên truyền chủ trương, chính sách, pháp luật; nêu gương người tốt, việc tốt; phát hiện, đấu tranh đối với các hành vi gây lãng phí và hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí theo quy định của pháp luật về báo chí.
Với nhiều quy định mới theo hướng toàn diện và đồng bộ hơn, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025 tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về tiết kiệm, chống lãng phí; góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng các nguồn lực, tăng cường trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân và từng bước xây dựng, lan tỏa văn hóa tiết kiệm trong toàn xã hội.
TM
