Trang Chủ
Hoàn thiện quy trình trả tiền bảo hiểm
Với mục tiêu xuyên suốt là bảo vệ tốt hơn quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền và góp phần duy trì ổn định hệ thống TCTD, trong các nội dung của Luật BHTG 2025, quy định về trả tiền bảo hiểm là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với công chúng. Với người gửi tiền, điều được quan tâm là quyền lợi của họ được bảo vệ ra sao, khi nào được nhận tiền bảo hiểm và việc chi trả được thực hiện theo trình tự nào.
Theo Luật BHTG năm 2025, quy định về trả tiền bảo hiểm được đặt trong tổng thể các cơ chế về kiểm soát đặc biệt, cơ cấu lại và xử lý tổ chức tham gia BHTG theo quy định của pháp luật về BHTG và pháp luật về TCTD. Nếu trước đây, chi trả BHTG thường được nhìn nhận chủ yếu ở giai đoạn tổ chức tham gia BHTG mất khả năng chi trả hoặc phá sản, thì Luật mới mở rộng và làm rõ hơn các căn cứ phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm, đồng thời bổ sung cơ chế đặc biệt nhằm bảo vệ người gửi tiền, bảo đảm an toàn hệ thống TCTD, trật tự, an toàn xã hội.
Cùng với đó, Luật BHTG năm 2025 bổ sung, làm rõ một số quyền, nghĩa vụ của tổ chức BHTG trong kiểm tra tổ chức tham gia BHTG theo kế hoạch, nội dung do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) giao; tham gia quá trình can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt, xử lý tổ chức tham gia BHTG; tham gia đánh giá tính khả thi phương án phục hồi, phương án sáp nhập, hợp nhất, chuyển nhượng toàn bộ phần vốn góp, phương án chuyển giao bắt buộc đối với TCTD được kiểm soát đặc biệt theo quy định của pháp luật về các TCTD; cho vay đặc biệt đối với tổ chức tham gia BHTG theo quy định. Những quy định này cho thấy cơ chế BHTG không chỉ dừng lại ở việc trả tiền bảo hiểm khi phát sinh nghĩa vụ, mà còn gắn với quá trình phối hợp bảo vệ người gửi tiền và góp phần giữ ổn định hệ thống tài chính - ngân hàng.
Ba thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm
Một trong những điểm mới cốt lõi của Luật BHTG năm 2025 là quy định rõ hơn các thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm. Theo đó, nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm phát sinh kể từ một trong ba thời điểm:
Thứ nhất, khi phương án phá sản TCTD được phê duyệt hoặc NHNN có văn bản xác nhận chi nhánh ngân hàng nước ngoài mất khả năng chi trả tiền gửi cho người gửi tiền. Đây là trường hợp gắn với tình huống tổ chức tham gia BHTG không còn khả năng thực hiện nghĩa vụ đối với người gửi tiền theo cơ chế thông thường.
Thứ hai, khi NHNN có văn bản đình chỉ hoạt động nhận tiền gửi của TCTD được kiểm soát đặc biệt và TCTD đó có lỗ lũy kế lớn hơn 100% giá trị vốn điều lệ và các quỹ dự trữ theo báo cáo tài chính đã được kiểm toán gần nhất. Quy định này có ý nghĩa quan trọng, bởi cho phép kích hoạt nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm trong trường hợp TCTD đã bị kiểm soát đặc biệt, bị đình chỉ hoạt động nhận tiền gửi và tình trạng tài chính suy giảm nghiêm trọng. Đây là cơ sở pháp lý để quyền lợi của người gửi tiền được bảo vệ chủ động hơn, thay vì chỉ chờ đến giai đoạn phá sản
Thứ ba, khi NHNN có văn bản thông báo cho tổ chức BHTG về việc trả tiền bảo hiểm trong trường hợp cần thiết để bảo đảm an toàn hệ thống TCTD, trật tự, an toàn xã hội. Quy định này thể hiện tính linh hoạt của Luật BHTG năm 2025 trong xử lý các tình huống đặc biệt. Trong bối cảnh hoạt động ngân hàng có thể chịu tác động từ tâm lý thị trường, sự rõ ràng về cơ chế trả tiền bảo hiểm có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố niềm tin của người gửi tiền và hạn chế nguy cơ tác động lan truyền.
BHTGVN chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn trong công tác trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền
Chủ động và linh hoạt hơn so với quy định cũ
So với quy định trước đây, Luật BHTG năm 2025 mở rộng và làm rõ hơn các căn cứ phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm. Việc bổ sung các trường hợp liên quan đến TCTD được kiểm soát đặc biệt hoặc trường hợp cần thiết để bảo đảm an toàn hệ thống cho thấy chính sách BHTG ngày càng được thiết kế theo hướng chủ động hơn, không chỉ xử lý hậu quả sau rủi ro mà còn góp phần bảo vệ niềm tin công chúng trong những tình huống nhạy cảm.
Trong hoạt động ngân hàng, thời gian là yếu tố then chốt. Một quy trình trả tiền bảo hiểm càng rõ ràng, minh bạch và có khả năng được triển khai kịp thời thì càng giúp người gửi tiền yên tâm. Niềm tin đó không chỉ bảo vệ từng cá nhân gửi tiền, mà còn góp phần duy trì ổn định thị trường tài chính - tiền tệ.
Để bảo đảm nguồn lực thực hiện nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm, Luật BHTG năm 2025 cũng bổ sung quy định về nguồn vốn hoạt động của tổ chức BHTG, trong đó có vốn vay đặc biệt từ NHNN với lãi suất 0%, không có tài sản bảo đảm trong trường hợp quỹ dự phòng nghiệp vụ không đủ để trả tiền bảo hiểm. Đây là cơ sở quan trọng để tổ chức BHTG có thêm nguồn lực tài chính trong những tình huống phát sinh trên thực tế.
Quy trình chi trả rõ trách nhiệm, rõ thời hạn
Luật BHTG năm 2025 và Thông tư số 04/2026/TT-NHNN ban hành ngày 31/3/2026 hướng dẫn một số nội dung về hoạt động BHTG đã cụ thể hóa hơn quy trình trả tiền bảo hiểm, trong đó xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể và các mốc thời hạn thực hiện.
Điểm quan trọng nhất đối với người gửi tiền là trong thời hạn 45 ngày kể từ thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm, tổ chức BHTG có trách nhiệm trả tiền bảo hiểm cho người được BHTG. Quy định này tạo ra mốc thời gian rõ ràng, giúp người gửi tiền có cơ sở để yên tâm hơn khi tổ chức tham gia BHTG phát sinh sự kiện bảo hiểm.
Trước hết, trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm, tổ chức tham gia BHTG phải gửi Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN) hồ sơ đề nghị trả tiền bảo hiểm. Hồ sơ do người đại diện hợp pháp của tổ chức tham gia BHTG ký, bao gồm văn bản đề nghị trả tiền bảo hiểm và danh sách người được BHTG theo mẫu quy định của BHTGVN. Danh sách này phải ghi rõ số tiền gửi được bảo hiểm, khoản nợ tại tổ chức tham gia BHTG nếu có của từng người được BHTG tính đến ngày phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm, cũng như số tiền bảo hiểm đề nghị trả cho từng người được BHTG.
Tiếp đó, trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ đề nghị trả tiền bảo hiểm, BHTGVN tiến hành kiểm tra chứng từ, sổ sách để xác định số tiền bảo hiểm phải chi trả. Tổ chức tham gia BHTG có trách nhiệm cung cấp hồ sơ, chứng từ theo yêu cầu của BHTGVN để phục vụ việc kiểm tra, xác định số tiền chi trả. Trường hợp qua kiểm tra phát hiện dấu hiệu vi phạm vượt quá thẩm quyền xử lý, BHTGVN báo cáo, kiến nghị NHNN xem xét, kiểm tra, thanh tra, xử lý.
Căn cứ kết quả kiểm tra của BHTGVN và hồ sơ đề nghị trả tiền bảo hiểm do tổ chức tham gia BHTG cung cấp, BHTGVN lập danh sách người được trả tiền bảo hiểm và số tiền bảo hiểm trả cho từng người.
Sau đó, trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc kiểm tra, BHTGVN phải có phương án trả tiền bảo hiểm cho người được BHTG; đồng thời thông báo công khai về địa điểm, thời gian, phương thức trả tiền bảo hiểm trên ba số liên tiếp của một tờ báo trung ương, một tờ báo địa phương nơi đặt trụ sở chính, các chi nhánh của tổ chức tham gia BHTG, trên một báo điện tử của Việt Nam, trang thông tin điện tử của BHTGVN và các hình thức khác do BHTGVN quyết định.
Như vậy, Luật BHTG năm 2025 và Thông tư 04 đã quy định tương đối rõ trình tự, trách nhiệm và thời hạn thực hiện thủ tục trả tiền bảo hiểm. Đây là điểm có ý nghĩa thực tiễn lớn, giúp hạn chế khoảng trống thông tin, giảm tâm lý hoang mang của người gửi tiền.
Một nội dung người gửi tiền đặc biệt quan tâm là xác định số tiền bảo hiểm được trả. Theo quy định, số tiền bảo hiểm được trả cho tất cả các khoản tiền gửi được bảo hiểm của một người tại một tổ chức tham gia BHTG bao gồm tiền gốc và tiền lãi tính đến thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm, tối đa bằng hạn mức chi trả tiền bảo hiểm theo quy định. Trường hợp người được BHTG có khoản nợ tại tổ chức tham gia BHTG thì số tiền gửi được bảo hiểm là số tiền còn lại sau khi trừ khoản nợ, bao gồm nợ gốc và lãi còn phải thu. Quy định này làm rõ nguyên tắc xác định số tiền chi trả trên cơ sở quan hệ tổng thể giữa người được BHTG và tổ chức tham gia BHTG tại thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm. Số tiền được trả không chỉ phụ thuộc vào số dư tiền gửi được bảo hiểm, mà còn phụ thuộc vào hạn mức chi trả tiền bảo hiểm và nghĩa vụ tài chính của người gửi tiền tại chính tổ chức đó.
Cơ chế đặc biệt và yêu cầu phối hợp của tổ chức tham gia BHTG
Một trong những điểm đáng chú ý của Luật BHTG năm 2025 là quy định về hạn mức chi trả trong trường hợp đặc biệt. Khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm theo quy định tại khoản 2 hoặc khoản 3 Điều 21 của Luật, để bảo đảm quyền lợi người gửi tiền, an toàn hệ thống TCTD, trật tự, an toàn xã hội, Thống đốc NHNN quyết định hạn mức chi trả tối đa bằng toàn bộ các khoản tiền gửi được bảo hiểm của người gửi tiền tại tổ chức tham gia BHTG.
Quy định này có ý nghĩa chính sách quan trọng. Trong những trường hợp đặc biệt, nếu việc chi trả ở mức cao hơn là cần thiết để bảo vệ người gửi tiền và góp phần ổn định hệ thống, Luật mới đã tạo cơ sở pháp lý cho quyết định phù hợp với tính chất, mức độ của tình huống phát sinh. Điều này cho thấy BHTG không chỉ là cơ chế trả tiền bảo hiểm theo hạn mức thông thường, mà còn là một công cụ chính sách góp phần xử lý các tình huống đặc biệt trong hoạt động ngân hàng, trên cơ sở quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Để thủ tục trả tiền bảo hiểm diễn ra nhanh chóng và chính xác, tổ chức tham gia BHTG phải thiết lập, cập nhật, lưu giữ đầy đủ, chính xác, bảo đảm tính trung thực các thông tin theo quy định. Đây là yêu cầu có ý nghĩa quan trọng, bởi chất lượng dữ liệu tiền gửi là cơ sở trực tiếp để xác định người được BHTG, số tiền gửi được bảo hiểm, khoản nợ liên quan và số tiền bảo hiểm được trả.
Thông tư 04/2026/TT-NHNN quy định, trong trường hợp phục vụ công tác chuẩn bị trả tiền bảo hiểm hoặc các trường hợp khác liên quan đến việc trả tiền bảo hiểm theo yêu cầu của BHTGVN, tổ chức tham gia BHTG có trách nhiệm cung cấp danh sách chi tiết khách hàng và các dữ liệu liên quan theo quy định. Thời hạn cung cấp thông tin không quá 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu.
Quy định này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng dữ liệu của các tổ chức tham gia BHTG, nhất là quỹ tín dụng nhân dân, tổ chức tài chính vi mô có quy mô nhỏ. Dữ liệu không đầy đủ, thiếu chính xác hoặc chưa được chuẩn hóa có thể làm chậm quá trình xác định số tiền chi trả, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người gửi tiền và uy tín của chính tổ chức tham gia BHTG.
Bên cạnh đó, Luật BHTG năm 2025 cũng đặt ra yêu cầu công khai việc tham gia BHTG. Tổ chức tham gia BHTG có trách nhiệm công khai việc tham gia BHTG tại tất cả các điểm giao dịch có nhận tiền gửi, trên trang thông tin điện tử (nếu có) và hình thức công khai khác theo hướng dẫn của BHTGVN. Đây là cơ sở quan trọng để người gửi tiền nhận diện đúng tổ chức tham gia BHTG, hiểu rõ quyền lợi của mình và tiếp cận chính sách BHTG một cách thuận tiện hơn.
Như vậy, đối với thủ tục trả tiền bảo hiểm, Luật mới tạo ra ba chuyển biến: mở rộng và làm rõ thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm; cụ thể hóa trình tự, trách nhiệm và thời hạn trả tiền bảo hiểm, trong đó có mốc tối đa 45 ngày kể từ thời điểm phát sinh nghĩa vụ; bổ sung cơ chế đặc biệt nhằm bảo vệ tốt hơn quyền lợi người gửi tiền, an toàn hệ thống TCTD, trật tự, an toàn xã hội trong những trường hợp cần thiết.
Với người gửi tiền, chính sách BHTG theo Luật mới hướng tới sự bảo vệ rõ ràng hơn, kịp thời hơn và thực chất hơn. Với tổ chức tham gia BHTG, đây là yêu cầu nâng cao trách nhiệm trong quản trị dữ liệu, công khai thông tin, cung cấp hồ sơ, chứng từ và phối hợp với BHTGVN trong quá trình xác định, trả tiền bảo hiểm. Với hệ thống tài chính - ngân hàng, đây là một công cụ quan trọng góp phần củng cố niềm tin công chúng, hỗ trợ quá trình xử lý tổ chức tham gia BHTG theo quy định của pháp luật và duy trì ổn định kinh tế - xã hội.
Trong bối cảnh hoạt động ngân hàng ngày càng phức tạp, niềm tin công chúng cần được bảo vệ bằng những cơ chế pháp lý rõ ràng, minh bạch và có khả năng triển khai kịp thời. Quy định về thủ tục trả tiền bảo hiểm theo Luật BHTG năm 2025 là một bước tiến theo hướng lấy người gửi tiền làm trung tâm, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn, ổn định của hệ thống TCTD.
HL
