Trang Chủ
Bộ Nguyên tắc cơ bản đầu tiên về hệ thống BHTG hiệu quả được IADI phối hợp với Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (BCBS) ban hành vào tháng 6 năm 2009. Phương pháp đánh giá mức độ tuân thủ Bộ Nguyên tắc cơ bản được hoàn thiện và công bố vào tháng 12/2010. Kể từ đó, Bộ Nguyên tắc cơ bản, cùng với phương pháp đánh giá mức độ tuân thủ (gọi chung là “Bộ Nguyên tắc cơ bản”), đã được các quốc gia và vùng lãnh thổ sử dụng như một thước đo chuẩn mực quốc tế nhằm đánh giá chất lượng và mức độ phát triển của hệ thống BHTG, xác định những khoảng trống trong khuôn khổ pháp lý và thực tiễn hoạt động, đồng thời đề xuất các biện pháp, giải pháp khắc phục phù hợp. Bên cạnh đó, Bộ Nguyên tắc cơ bản cũng được Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) sử dụng trong khuôn khổ Chương trình Đánh giá khu vực Tài chính (FSAP) nhằm đánh giá mức độ hiệu quả của hệ thống và thực tiễn BHTG tại các quốc gia, qua đó hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách trong việc củng cố ổn định tài chính và nâng cao năng lực bảo vệ người gửi tiền.
Được xây dựng với định hướng linh hoạt, Bộ Nguyên tắc cơ bản phản ánh và có khả năng thích ứng với nhiều hoàn cảnh kinh tế – xã hội, bối cảnh pháp lý và cấu trúc thể chế khác nhau giữa các quốc gia và vùng lãnh thổ. Trên cơ sở đó, các cơ quan có thẩm quyền tại mỗi quốc gia có thể chủ động triển khai các biện pháp bổ trợ mà họ cho là cần thiết nhằm đạt được mục tiêu xây dựng một hệ thống BHTG hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tiễn trong nước. Vì vậy, việc đánh giá mức độ tuân thủ Bộ Nguyên tắc cơ bản được xem là một hoạt động có ý nghĩa thiết thực đối với các quốc gia đang trong quá trình xây dựng, rà soát hoặc cải cách hệ thống BHTG. Thông qua quá trình đánh giá, các điểm mạnh và hạn chế của hệ thống hiện hành được nhận diện rõ ràng, tạo cơ sở để tổ chức BHTG và các nhà hoạch định chính sách xem xét, lựa chọn các biện pháp phù hợp nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao hiệu quả hoạt động và khắc phục những tồn tại.
Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu giai đoạn 2007–2009 đã làm nổi bật nhiều bài học chính sách quan trọng đối với hệ thống BHTG trên phạm vi toàn cầu. Thực tiễn cho thấy, việc bảo vệ hiệu quả người gửi tiền đóng vai trò then chốt trong việc duy trì niềm tin của công chúng vào hệ thống tài chính, hạn chế nguy cơ lây lan rủi ro và góp phần bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô. Đây chính là bối cảnh quan trọng dẫn tới việc sửa đổi Bộ Nguyên tắc cơ bản vào năm 2014. Tiếp đó, vào năm 2016, Sổ tay hướng dẫn đánh giá mức độ tuân thủ Bộ Nguyên tắc cơ bản được ban hành nhằm diễn giải rõ hơn nội hàm của các nguyên tắc, đồng thời cung cấp hướng dẫn chi tiết, thống nhất cho quá trình đánh giá mức độ tuân thủ tại các quốc gia.
Sau 10 năm kể từ lần sửa đổi gần nhất, Bộ Nguyên tắc cơ bản tiếp tục được cập nhật nhằm đáp ứng những yêu cầu mới đặt ra đối với hệ thống BHTG trong bối cảnh ngành tài chính – ngân hàng đang trải qua nhiều thay đổi mang tính cấu trúc. Những yếu tố này bao gồm sự phát triển nhanh chóng của đổi mới số, xu hướng gia tăng vai trò và mức độ tham gia của tổ chức BHTG trong khuôn khổ xử lý tổ chức tín dụng đổ vỡ, cũng như những bài học kinh nghiệm rút ra từ các biến động ngân hàng diễn ra vào tháng 3/2023. Các biến động này được đánh giá là đợt căng thẳng mang tính hệ thống lớn nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu giai đoạn 2007–2009.
Bộ Nguyên tắc cơ bản (sửa đổi) được xây dựng và định hướng với bốn mục tiêu chủ đạo:
Thứ nhất, thúc đẩy cách tiếp cận tổng thể đối với Mạng an toàn tài chính, nhấn mạnh yêu cầu về sự tương tác và phối hợp hiệu quả giữa tất cả các cấu phần của mạng lưới này, trên cơ sở thừa nhận sự khác biệt về thể chế và mức độ phát triển giữa các quốc gia.
Thứ hai, làm rõ mối quan hệ, cũng như cơ chế phối hợp giữa khuôn khổ BHTG và xử lý tổ chức tín dụng đổ vỡ, nhằm bảo đảm việc thực hiện hiệu quả các mục tiêu chính sách công của hệ thống BHTG.
Thứ ba, tăng cường Bộ Nguyên tắc cơ bản thông qua việc bổ sung các yếu tố mang tính định hướng tương lai và khuyến nghị, giúp các hệ thống BHTG chủ động thích ứng với những thay đổi của môi trường tài chính.
Thứ tư, bảo đảm tính bền vững dài hạn trong việc áp dụng Bộ Nguyên tắc cơ bản đối với hoạt động bảo vệ tiền gửi và các tổ chức nhận tiền gửi, đồng thời duy trì nguyên tắc trung lập về công nghệ.
Bản sửa đổi năm 2025 tiếp tục tiếp cận vấn đề một cách toàn diện, phù hợp với sứ mệnh ban đầu của IADI khi xây dựng Bộ Nguyên tắc cơ bản vào năm 2008 – trong đó nhấn mạnh yêu cầu các nguyên tắc phải xem xét đầy đủ các đặc điểm rộng hơn của các cơ chế trong Mạng an toàn tài chính, bao gồm khuôn khổ pháp lý – giám sát và các thủ tục xử lý đối với tổ chức đổ vỡ. Theo đó, Bộ Nguyên tắc cơ bản (sửa đổi) xem xét đầy đủ các khía cạnh rộng hơn của Mạng an toàn tài chính, bao gồm khuôn khổ giám sát ngân hàng và xử lý tổ chức tín dụng đổ vỡ.
Bộ Nguyên tắc cơ bản (sửa đổi) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường phối hợp giữa các cơ quan của Mạng an toàn tài chính, đặc biệt là giữa tổ chức BHTG, cơ quan xử lý tổ chức tín dụng và cơ quan giám sát ngân hàng. Sự phối hợp này được xem là yếu tố then chốt nhằm hỗ trợ ổn định tài chính toàn cầu, nâng cao khả năng ứng phó với khủng hoảng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền.
Các thông lệ BHTG hiệu quả được xác định là cần thường xuyên được rà soát, điều chỉnh và phát triển theo thời gian, nhằm bảo đảm phù hợp với những thay đổi của ngành tài chính – ngân hàng và các bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn. Trên cơ sở đó, Bộ Nguyên tắc cơ bản (sửa đổi) đã bổ sung một khái niệm mới về “tiêu chí bổ sung”, bên cạnh các yêu cầu nền tảng vốn được xác định là “tiêu chí thiết yếu”. Các tiêu chí bổ sung mang tính định hướng, tự nguyện, phản ánh các thông lệ tốt nhất và có thể phù hợp với một số hệ thống BHTG nhất định. Việc áp dụng song song các tiêu chí thiết yếu và tiêu chí bổ sung được kỳ vọng sẽ giúp Bộ Nguyên tắc cơ bản duy trì tính phù hợp lâu dài, cả theo thời gian và giữa các khu vực pháp lý khác nhau.
Bên cạnh đó, Bộ Nguyên tắc cơ bản (sửa đổi) cũng bổ sung một nguyên tắc mới về bảo đảm tính liên tục hoạt động của tổ chức BHTG, qua đó phản ánh tầm quan trọng ngày càng gia tăng của việc nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống BHTG trước các gián đoạn vận hành nghiêm trọng, đặc biệt trong bối cảnh rủi ro công nghệ và an ninh mạng ngày càng phức tạp.
Về cấu trúc, Bộ Nguyên tắc cơ bản (sửa đổi) gồm 18 nguyên tắc, được chia thành ba nhóm nội dung chính. Nhóm thứ nhất là mục tiêu, trong đó Nguyên tắc 1 quy định các mục tiêu chính sách công tổng thể của hệ thống BHTG. Nhóm thứ hai bao gồm các nguyên tắc áp dụng chung đối với tổ chức BHTG, từ Nguyên tắc 2 đến Nguyên tắc 10, tập trung vào các yêu cầu cụ thể như nhiệm vụ và thẩm quyền, quản trị, đối tượng tham gia, cơ cấu tổ chức, cơ chế bảo vệ pháp lý, thu hồi, bảo đảm tính liên tục hoạt động, cũng như thiết kế hệ thống BHTG, bao gồm phạm vi bảo hiểm, cơ chế tài chính và việc xác định, thu phí bảo hiểm. Nhóm thứ ba gồm các nguyên tắc áp dụng chung đối với hệ thống BHTG, từ Nguyên tắc 11 đến Nguyên tắc 18, nhấn mạnh sự tương tác giữa chức năng của tổ chức BHTG với các chức năng của các chủ thể khác trong Mạng an toàn tài chính, bao gồm nội dung về phối hợp, quản lý khủng hoảng, can thiệp sớm, xử lý tổ chức gặp vấn đề, sử dụng nguồn lực và hợp tác xuyên biên giới.
Bộ Nguyên tắc cơ bản (sửa đổi) được xây dựng thông qua một quy trình hợp tác sâu rộng, do Hội đồng Điều hành IADI chủ trì. Quá trình này bắt đầu từ giai đoạn soạn thảo bởi Nhóm Chỉ đạo Cấp cao, dưới sự dẫn dắt của bà Leah Anderson, nguyên Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tổng công ty BHTG Canada (CDIC). Nhiều bên liên quan đã tham gia đóng góp tích cực trong suốt quá trình xây dựng, bao gồm IMF, WB, BCBS và Hội đồng Ổn định Tài chính (FSB), nhằm bảo đảm tính thống nhất và tương thích của Bộ Nguyên tắc cơ bản với các chuẩn mực quốc tế liên quan.
Tài liệu tham vấn về Bộ Nguyên tắc cơ bản (sửa đổi) được công bố vào tháng 5/2025 và đã được triển khai thí điểm tại Brazil, Kenya và Philippines, qua đó kiểm chứng mức độ phù hợp của Bộ Nguyên tắc trong các bối cảnh pháp lý, mô hình tổ chức và phạm vi thẩm quyền khác nhau. Các ý kiến đóng góp thu được từ quá trình tham vấn công khai và thí điểm đã được IADI tiếp thu đầy đủ và phản ánh trong phiên bản cuối cùng của Bộ Nguyên tắc cơ bản (sửa đổi).
Phát biểu về việc công bố Bộ Nguyên tắc cơ bản (sửa đổi), ông Alejandro López - Chủ tịch IADI, nhấn mạnh: “Bộ Nguyên tắc cơ bản (sửa đổi) là kết quả của quá trình hợp tác sâu rộng, với sự tham gia đóng góp của các thành viên IADI và các bên liên quan trên toàn thế giới. Quy trình này đã bảo đảm khuôn khổ cập nhật phản ánh những diễn biến mới nhất trong lĩnh vực BHTG, đồng thời cung cấp cho các quốc gia những công cụ mang tính thực tiễn nhằm tăng cường ổn định tài chính và bảo vệ người gửi tiền. Vai trò của IADI với tư cách là tổ chức thiết lập chuẩn mực toàn cầu tiếp tục giữ vị trí trung tâm trong việc hỗ trợ xây dựng các hệ thống BHTG hiệu quả và thúc đẩy ổn định tài chính toàn cầu.”
HL
https://www.iadi.org/2025/11/press-release-iadi-revised-iadi-core-principles/
