Hỗ trợ doanh nghiệp và nền kinh tế: Ngân hàng không “đơn thương độc mã”

Thực hiện chủ trương của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về việc giảm lãi suất cho vay nhằm tháo gỡ khó khăn cho nền kinh tế, doanh nghiệp và người dân, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã điều chỉnh giảm 4 lần các mức lãi suất với mức giảm 0,5-2,0%/năm. Việc liên tục điều chỉnh giảm các mức lãi suất điều hành là giải pháp linh hoạt, phù hợp với điều kiện thị trường hiện nay để hỗ trợ quá trình phục hồi tăng trưởng kinh tế theo chủ trương của Quốc hội và Chính phủ, qua đó tiếp tục định hướng giảm mặt bằng lãi suất cho vay của thị trường, tăng khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp và người dân, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, NHNN cũng là một trong những ngân hàng trung ương đầu tiên trên thế giới điều chỉnh giảm lãi suất điều hành trong các tháng đầu năm 2023.  

Theo báo cáo của các ngân hàng thương mại (NHTM), lãi suất tiền gửi và cho vay bình quân của các giao dịch phát sinh mới có xu hướng giảm. Đến ngày 9/6/2023, lãi suất tiền gửi bình quân ở mức 5,7%/năm, giảm khoảng 0,7% so với cuối năm 2022. Lãi suất cho vay bình quân ở mức 8,9%/năm, giảm khoảng 1,0%/năm so với cuối năm 2022.

Trên cơ sở mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2023 khoảng 6,5% và lạm phát khoảng 4,5% được Quốc hội, Chính phủ đặt ra, NHNN định hướng tăng trưởng tín dụng năm 2023 khoảng 14%-15%, có điều chỉnh phù hợp với diễn biến tình hình thực tế, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế hợp lý. 

Trên cơ sở tình hình hoạt động, năng lực tài chính và khả năng tăng trưởng tín dụng lành mạnh; kết quả xếp hạng tổ chức tín dụng (TCTD), mức độ tập trung tín dụng, lãi suất, việc tham gia hỗ trợ xử lý TCTD yếu kém, tình hình thực tiễn thị trường... NHNN thực hiện phân bổ chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng đối với từng TCTD; đồng thời định kỳ rà soát và xem xét điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng này. NHNN chỉ đạo TCTD hướng tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên và các động lực tăng trưởng nền kinh tế theo chủ trương của Chính phủ; thực hiện các giải pháp tạo điều kiện thuận lợi cho khách hàng trong tiếp cận vốn tín dụng; đảm bảo hoạt động tín dụng an toàn, hiệu quả; tiếp tục kiểm soát chặt chẽ rủi ro tín dụng đối với các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro. 

NHNN thường xuyên rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến hoạt động cấp tín dụng nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động của các TCTD, đáp ứng nhu cầu vay vốn của người dân, doanh nghiệp và phù hợp với xu thế phát triển của nền kinh tế; trong đó, bổ sung các quy định liên quan đến cung ứng dịch vụ tín dụng qua các phương tiện điện tử, tạo thuận lợi cho khách hàng trong quá trình tiếp cận vốn (NHNN đã ban hành Thông tư số 11/2022/TT-NHNN ngày 30/9/2022, trong đó bổ sung quy định về hoạt động bảo lãnh điện tử đối với khách hàng cá nhân và tổ chức. Đồng thời, NHNN đang hoàn thiện dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư số 39/2016/TT-NHNN, trong đó bổ sung quy định về hoạt động cho vay qua việc sử dụng các phương tiện điện tử).

Bên cạnh các giải pháp điều hành tín dụng, để tăng cường khả năng tiếp cận tín dụng của người dân, doanh nghiệp, thời gian qua, NHNN đã chỉ đạo TCTD đa dạng sản phẩm, dịch vụ ngân hàng, đơn giản hóa thủ tục cho vay, niêm yết công khai, minh bạch các thủ tục, quy trình vay vốn, nâng cao hiệu quả thẩm định và đánh giá mức độ tín nhiệm khách hàng nhằm tăng cường khả năng cho vay không có bảo đảm bằng tài sản; phối hợp với Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam triển khai gói tài chính tiêu dùng lên tới 20.000 tỷ đồng của Công ty Tài chính TNHH HD Saison và Công ty Tài chính TNHH MTV Ngân hàng Việt Nam Thịnh Vượng (SMBC) cho công nhân vay với lãi suất thấp hơn lãi suất cho vay của hai công ty....

NHNN cũng phối hợp các Bộ, ngành, địa phương, các hiệp hội ngành hàng, các doanh nghiệp đẩy mạnh triển khai chương trình kết nối ngân hàng – doanh nghiệp tại 63 tỉnh, thành phố trên cả nước, các hội nghị tín dụng chuyên đề (lĩnh vực bất động sản, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), Hợp tác xã, nông sản xuất khẩu chủ lực,…), các hội nghị tín dụng vùng (Đông Nam Bộ) nhằm kịp thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng; Tích cực hợp tác với các tổ chức quốc tế triển khai các chương trình cho vay với lãi suất thấp cho DNNVV; Tăng cường hoạt động truyền thông, phổ biến về cơ chế, chính sách, chương trình tín dụng bằng nhiều hình thức để người dân, doanh nghiệp hiểu và tiếp cận các chính sách, sản phẩm, dịch vụ tín dụng ngân hàng...

Ngoài ra, thực hiện Nghị quyết số 50/NQ-CP ngày 08/4/2023, Nghị quyết 59/NQ-CP ngày 23/4/2023 của Chính phủ, NHNN đã ban hành Thông tư 02/2023/TT-NHNN ngày 23/4/2023 quy định về việc TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài cơ cấu lại thời hạn trả nợ và giữ nguyên nhóm nợ nhằm hỗ trợ khách hàng gặp khó khăn (Thông tư 02). Việc cho phép TCTD thực hiện cơ cấu lại nợ và giữ nguyên nhóm nợ cho khách hàng gặp khó khăn không có khả năng trả nợ TCTD đúng thời hạn sẽ tạo điều kiện cho khách hàng có thể được điều chỉnh kỳ hạn trả nợ, kéo dài thời gian trả nợ mà không phải chuyển nhóm nợ xấu. Qua đó, khách hàng có điều kiện được tiếp cận các khoản vay mới phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh, tiêu dùng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế. Đồng thời, khách hàng có nguồn tài chính để tìm kiếm việc làm, nguồn thu nhập mới để trả nợ vốn vay tại các TCTD.

Theo số liệu của NHNN, đến 15/6, tín dụng toàn nền kinh tế tăng 3,36% so với cuối năm 2022. Nguyên nhân tín dụng tăng thấp chủ yếu do cầu tín dụng giảm và khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế khó khăn. Cụ thể, trong bối cảnh khó khăn chung, cầu đầu tư, sản xuất kinh doanh giảm, dẫn tới cầu tín dụng giảm tương ứng. Một số nhóm khách hàng có nhu cầu nhưng chưa đáp ứng điều kiện vay vốn/hoặc còn vướng mắc về thủ tục pháp lý, việc tiếp cận tín dụng của DNNVV hạn chế do quy mô vốn nhỏ, năng lực tài chính, quản trị điều hành hạn chế; thiếu phương án kinh doanh khả thi...; TCTD rất khó khăn trong quyết định cho vay do không hạ được chuẩn tín dụng để đảm bảo an toàn hệ thống...

Đối với lĩnh vực bất động sản, NHNN khuyến khích các TCTD tập trung nguồn vốn cho các phân khúc nhà ở thương mại giá rẻ, nhà ở xã hội, nhà ở cho công nhân; đồng thời, kiểm soát rủi ro tín dụng đối với lĩnh vực kinh doanh bất động sản tiềm ẩn rủi ro nhằm thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển lành mạnh, bền vững. 

Tại Nghị quyết số 33/NQ-CP ngày 11/3/2023 của Chính phủ về một số giải pháp tháo gỡ và thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển an toàn, lành mạnh, bền vững, Chính phủ giao NHNN “Chủ trì triển khai chương trình tín dụng khoảng 120.000 tỷ đồng để chỉ đạo các NHTM, trong đó chủ lực là 4 NHTM nhà nước (Agribank, BIDV, Vietcombank, Vietinbank) cho chủ đầu tư và người mua nhà của các dự án nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, dự án cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ vay với lãi suất trong thời gian ưu đãi thấp hơn 1,5 - 2% so với lãi suất cho vay trung và dài hạn VND bình quân của các NHTM nhà nước trên thị trường và các NHTM ngoài nhà nước có đủ điều kiện với các gói tín dụng cụ thể trong từng thời kỳ.

Chương trình này được thực hiện bằng nguồn huy động của các NHTM, qua đó thể hiện tinh thần trách nhiệm, chia sẻ của ngành ngân hàng đối với các đối tượng có nhu cầu mua nhà ở thực, cũng như góp phần khuyến khích các doanh nghiệp tham gia đầu tư nhà ở xã hội, cải tạo chung cư cũ.

Hiện, các NHTM đã đăng ký và sẵn sàng dành nguồn lực để tham gia Chương trình, đồng thời, cũng đã dự thảo văn bản hướng dẫn triển khai trên toàn hệ thống. 

Việc triển khai Chương trình cho vay 120.000 tỷ đồng không phải để "giải cứu" thị trường bất động sản mà là góp phần thực hiện Đề án "Đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021-2030". Do đó, phía UBND các tỉnh, thành phố cần sớm công bố danh mục nhà ở xã hội, nhà ở công nhân đủ điều kiện tham gia chương trình. Thời gian tới, NHNN sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Xây dựng theo dõi tình hình triển khai chương trình tín dụng để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc (nếu có).

Không chỉ hỗ trợ tín dụng cho các nhu cầu về nhà ở, ngành Ngân hàng còn tích cực triển khai chương trình hỗ trợ lãi suất 2%.

Từ khi ban hành Nghị định 31/2022/NĐ-CP ngày 20/5/2022 về hỗ trợ lãi suất từ ngân sách nhà nước đối với khoản vay của doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, Chính phủ đã tích cực chỉ đạo ngành ngân hàng phối hợp các Bộ, ngành triển khai nhiều giải pháp đồng bộ với tinh thần quyết liệt và khẩn trương để các đối tượng doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh sớm được tiếp cận chính sách, thông qua rất nhiều hội nghị, cuộc họp, buổi làm việc, hàng chục văn bản hướng dẫn, chỉ đạo, đẩy mạnh công tác truyền thông, kết nối giữa ngân hàng với khách hàng, tổ chức các đoàn công tác liên bộ, ngành để nắm bắt thực tế triển khai chính sách tại nhiều địa phương…

Thực tế cho thấy, chính sách hỗ trợ lãi suất đã được ngành ngân hàng phối hợp các bộ ngành liên quan triển khai đồng bộ với tinh thần quyết liệt và khẩn trương, tuy nhiên, kết quả hỗ trợ lãi suất còn thấp, chưa như kỳ vọng. Trong đó có một số nguyên nhân như: Khách hàng đủ điều kiện nhưng từ chối nhận hỗ trợ lãi suất, chủ yếu là do tâm lý e ngại thanh tra, kiểm tra của khách hàng (nhất là các doanh nghiệp); NHTM và khách hàng khó khăn trong đánh giá việc đáp ứng quy định “có khả năng phục hồi”... Các khó khăn, vướng mắc đã được NHNN, các NHTM và các Bộ, ngành nhận diện và đã được NHNN tổng hợp đầy đủ tại các tờ trình báo cáo Thủ tướng Chính phủ, Chính phủ 

Trong năm 2023, căn cứ mục tiêu, yêu cầu của Quốc hội, Chính phủ và các nhiệm vụ trọng tâm của ngành ngân hàng, NHNN sẽ điều hành tín dụng tăng trưởng khoảng 14%-15%, có điều chỉnh phù hợp với diễn biến, tình hình thực tế. Kiểm soát tăng trưởng tín dụng hợp lý nhằm góp phần kiểm soát lạm phát, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, hướng nguồn vốn tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh, nhất là lĩnh vực ưu tiên và các động lực tăng trưởng theo chủ trương của Chính phủ. Kiểm soát chặt chẽ tín dụng đối với các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro. Theo đó, NHNN sẽ tiếp tục triển khai các giải pháp:

Thứ nhất, chỉ đạo TCTD hướng tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên và các động lực tăng trưởng kinh tế theo chủ trương của Chính phủ; tạo điều kiện thuận lợi tiếp cận vốn tín dụng nhưng không hạ chuẩn tín dụng nhằm đảm bảo an toàn hoạt động của hệ thống.

Đối với lĩnh vực bất động sản, NHNN tiếp tục thực hiện các giải pháp tiền tệ, tín dụng, cung ứng vốn đi đôi với nâng cao chất lượng tín dụng nhằm hỗ trợ, tạo điều kiện cho thị trường bất động sản phát triển lành mạnh, bền vững, đồng thời đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng. Theo đó, tiếp tục hoàn thiện các văn bản pháp luật liên quan tới cho vay. Tiếp tục nghiên cứu, xây dựng các công cụ chỉ số an toàn vĩ mô đối với lĩnh vực bất động sản phù hợp với tình hình hiện tại. Tăng cường công tác thanh tra, giám sát các TCTD có tỷ trọng cho vay bất động sản lớn trong tổng dư nợ tín dụng của TCTD, tỷ lệ cho vay bất động sản tăng nhanh, có mức độ tập trung tín dụng vào các dự án bất động sản lớn, các doanh nghiệp và người có liên quan. Tiếp tục thực hiện các giải pháp tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ khách hàng, chỉ đạo TCTD tích cực triển khai các chương trình tín dụng về nhà ở. 

Thứ hai, tiếp tục đẩy mạnh triển khai Chương trình kết nối ngân hàng – doanh nghiệp nhằm nắm bắt, tháo gỡ khó khăn trong tiếp cận tín dụng, nhất là vấn đề tiếp cận vốn tín dụng. Trên cơ sở nắm bắt các tồn tại, vướng mắc, NHNN sẽ phối hợp với các bộ, ngành, địa phương có giải pháp tháo gỡ kịp thời.

Thứ ba, chỉ đạo các TCTD chủ động xây dựng các chương trình, gói sản phẩm tín dụng với lãi suất hợp lý, tăng khả năng tiếp cận vốn; đẩy mạnh triển khai các chương trình tín dụng theo chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Thứ tư, tích cực triển khai chính sách cơ cấu lại thời hạn trả nợ và giữ nguyên nhóm nợ nhằm hỗ trợ khách hàng gặp khó khăn theo quy định tại Thông tư 02/2023/TT-NHNN.

Thứ năm, tiếp tục đẩy mạnh triển khai các nhiệm vụ của ngành ngân hàng tại Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội, các Chương trình mục tiêu quốc gia, các chương trình, chính sách tín dụng đặc thù đối với một số ngành, lĩnh vực theo chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ. 

Đối với chương trình hỗ trợ lãi suất 2%, về phía NHNN và ngành ngân hàng sẽ tiếp tục thực hiện chính sách với quyết tâm cao nhất, tiếp tục công tác truyền thông, tuyên truyền đẩy mạnh triển khai hỗ trợ lãi suất để các đối tượng quan tâm được tiếp cận chính sách hỗ trợ từ ngân sách. Đồng thời, NHNN tiếp tục chỉ đạo các NHTM dành nguồn lực của chính các ngân hàng để hỗ trợ giảm lãi suất cho khách hàng và tích cực triển khai các giải pháp tháo gỡ khó khăn, đồng hành cùng người dân, doanh nghiệp, nền kinh tế theo đúng chủ trương của Quốc hội, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ. 

Để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, hỗ trợ phục hồi kinh tế, các giải pháp của ngành Ngân hàng vẫn chưa đủ mà cần những giải pháp tổng thể, trong đó có chính sách tài khóa, chính sách vĩ mô khác nhằm tăng sức cầu của nền kinh tế, cùng với hoàn thiện hành lang pháp lý giúp phát triển thị trường vốn và củng cố niềm tin nhà đầu tư với thị trường trái phiếu doanh nghiệp – đây vốn là kênh cung ứng vốn trung và dài hạn; đồng thời có các giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp, tăng cường vai trò của các quỹ bảo lãnh tín dụng, tìm kiếm thị trường, mở rộng hợp tác...