Trang Chủ
Theo Nguyên tắc 1, Bộ Nguyên tắc cơ bản phát triển hệ thống BHTG hiệu quả do Hiệp hội bảo hiểm tiền gửi quốc tế (IADI) ban hành, mục tiêu chính sách công quan trọng nhất của BHTG là bảo vệ người gửi tiền và góp phần duy trì ổn định thị trường tài chính quốc gia.
Mục tiêu chính sách công của tổ chức BHTG phải được xác định rõ ràng, công khai, quy định chính thức và được đánh giá định kỳ mức độ hoàn thành. Mục tiêu chính sách công là khung tham chiếu quan trọng để xác định nhiệm vụ, quyền hạn của hệ thống BHTG. Một trong những điều kiện tiên quyết hỗ trợ hệ thống BHTG đạt được các mục tiêu chính sách công đó là hệ thống BHTG phải được trao nhiệm vụ, quyền hạn tương xứng, xác định rõ ràng, quy định cụ thể trong luật và phải phù hợp với các mục tiêu chính sách công của hệ thống.
Điều kiện hoàn thành mục tiêu chính sách công của hệ thống BHTG
Trước hết, năng lực tài chính là yếu tố quan trọng quyết định chất lượng hoạt động, đảm bảo hệ thống BHTG hoàn thành mục tiêu chính sách công. Việc đảm bảo nguồn vốn hoạt động giúp tổ chức bảo hiểm tiền gửi kiểm soát tốt yêu cầu vốn và lập kế hoạch đầu tư hiệu quả; cung cấp nguồn tiền sẵn có phục vụ chi trả kịp thời và đảm bảo an toàn tiền gửi của người gửi tiền, củng cố niềm tin công chúng. Theo kinh nghiệm quốc tế, chỉ riêng hệ thống BHTG sẽ không thể đủ năng lực để giải quyết được một cuộc khủng hoảng tài chính quy mô lớn. Thậm chí với một cuộc khủng hoảng không mang tính hệ thống, hệ thống BHTG cũng có thể không có đủ vốn dự trữ để đáp ứng những cam kết chi trả. Do vậy, tổ chức BHTG cần phải có các cơ chế tiếp cận với nguồn tài chính bổ sung hoặc dự phòng từ Chính phủ hoặc thị trường (cơ chế cấp vốn khẩn cấp) từ các nguồn như tài trợ của Chính phủ, thu phí bổ sung, vay từ ngân hàng trung ương và vay từ các tổ chức khác.
Hai là, tổ chức BHTG phải được trao nhiệm vụ, quyền hạn phù hợp và góp phần hiện thực hóa mục tiêu chính sách công của hệ thống. Bài học từ kinh nghiệm quốc tế cho thấy tổ chức BHTG ngày càng có vai trò quan trọng hơn trong việc duy trì ổn định tài chính quốc gia. Trước hết, sự tồn tại của BHTG đóng vai trò quan trọng giúp tránh xảy ra khó khăn tài chính thông qua tăng cường niềm tin của công chúng đối với hệ thống tài chính và ngăn ngừa xảy ra hiện tượng rút tiền hàng loạt. Niềm tin này đối với hệ thống tài chính được duy trì giúp cho các cơ quan chức năng có thời gian để thực thi các biện pháp xử lý, tái cấu trúc hệ thống. Nhận thức được vai trò quan trọng này, các quốc gia trên thế giới đang có xu hướng tăng cường, mở rộng chức năng, quyền hạn quan trọng cho tổ chức BHTG trong hệ thống an toàn tài chính quốc gia, như tham gia giám sát hệ thống ngân hàng và đặc biệt là hỗ trợ, xử lý, tái cấu trúc ngân hàng, tổ chức tín dụng gặp khó khăn... thay vì chỉ chi trả đơn thuần.
Theo báo cáo nghiên cứu tháng 8/2019 của IADI, hơn 60% tổ chức BHTG trên thế giới đã được trao quyền sử dụng quỹ BHTG thực hiện hỗ trợ, xử lý các tổ chức tín dụng yếu kém. Kinh nghiệm thực tiễn tại một số nước như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Indosesia, Malaysia... cho thấy, tổ chức BHTG chỉ thật sự phát huy hiệu quả trong việc tái cơ cấu và giữ ổn định hệ thống tài chính khi được trao quyền hạn đối với tổ chức tham gia BHTG và có một cơ chế phối hợp với các cơ quan giám sát tài chính khác. Vai trò của tổ chức BHTG trong quá trình xử lý các tổ chức tín dụng yếu kém thông qua công cụ như hỗ trợ tài chính, mua bán, sáp nhập, ngân hàng bắc cầu... giúp hạn chế tối đa việc phá sản của tổ chức tín dụng tham gia BHTG, góp phần bảo vệ người gửi tiền, đảm bảo sự an toàn, lành mạnh của hoạt động tài chính - ngân hàng.
Một xu hướng tiếp theo đó là bổ sung quyền hạn cho tổ chức BHTG có quyền tham gia giám sát hệ thống tài chính-ngân hàng. Chức năng giám sát giúp tổ chức BHTG có thể kịp thời phát hiện, cảnh báo sớm và ngăn ngừa rủi ro có thể dẫn đến đổ vỡ ngân hàng, bất ổn hệ thống, qua đó bảo vệ an toàn quyền lợi của người gửi tiền, đồng thời bảo toàn được quỹ BHTG cũng như năng lực tài chính của BHTG. Tổ chức BHTG, với nguồn quỹ dự phòng sẽ tập trung lựa chọn phương pháp ít chi phí nhất khi xử lý nhằm đảm bảo sự an toàn lành mạnh của tổ chức tín dụng trong trung hạn, đồng thời hạn chế tạo gánh nặng cho quỹ dự phòng BHTG.
Thực tiễn tại Việt Nam
Trong giai đoạn hiện nay, khi yêu cầu về tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng theo Quyết định 1058/QĐ-TTg ngày 19/7/2017 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Cơ cấu lại hệ thống các TCTD gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2016-2020” thì vấn đề nâng cao vai trò của BHTGVN được đặc biệt quan tâm nhằm hoàn thành mục tiêu thực hiện chính sách công của tổ chức BHTG. Luật các TCTD sửa đổi, bổ sung năm 2017 đã đặt ra thêm nhiều nhiệm vụ đối với BHTGVN để tổ chức này có thể tham gia tích cực vào quá trình tái cơ cấu các TCTD. Chiến lược phát triển ngành Ngân hàng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 (ban hành kèm theo Quyết định số 986/QĐ-TTg ngày 8/8/2018 của Thủ tướng Chính phủ) cũng đặt ra nhiệm vụ sửa Luật BHTG trong giai đoạn 2021 - 2025 nhằm nâng cao hơn nữa vai trò của BHTGVN, tạo điều kiện cho BHTGVN tham gia sâu hơn vào quá trình tái cơ cấu các TCTD.
Để xử lý các TCTD yếu kém, pháp luật hiện hành đưa ra nhiều giải pháp cụ thể, như phương án phục hồi, sáp nhập, hợp nhất, chuyển nhượng, giải thể, chuyển giao bắt buộc; phá sản và hỗ trợ vốn thông qua hình thức cho vay đặc biệt, mua trái phiếu dài hạn của TCTD hỗ trợ. Trong các phương án và biện pháp trên, BHTGVN tham gia trực tiếp vào việc đánh giá phương án phục hồi, cho vay đặc biệt, mua trái phiếu dài hạn của TCTD hỗ trợ, xem xét, miễn phí bảo hiểm tiền gửi, xây dựng phương án phá sản. BHTGVN còn phối hợp, tham gia ý kiến trong trường hợp sáp nhập, hợp nhất, chuyển nhượng, giải thể khi được cơ quan liên quan yêu cầu.
Theo quy định về kiểm soát đặc biệt (KSĐB), BHTGVN ngoài việc cử cán bộ tham gia Ban KSĐB còn có vai trò phối hợp với Cơ quan Thanh tra giám sát ngân hàng, NHNN, Ban KSĐB trong quá trình thực hiện nhiệm vụ KSĐB tổ chức tín dụng được đặt vào diện KSĐB.
Như vậy, trong quá trình xử lý các TCTD yếu kém có nhiều chủ thể, cơ quan tham gia theo mức độ khác nhau và BHTGVN đã có vai trò nhất định, có thể huy động nguồn lực tham gia vào việc tái cơ cấu TCTD yếu kém tại Việt Nam.
Tuy nhiên, hiện nay, vai trò của BHTG Việt Nam trong quá trình xử lý các TCTD yếu kém còn một số hạn chế. Thực tế trong những năm qua, Bảo hiểm tiền gửi mới chỉ tham gia xử lý đối với các quỹ tín dụng nhân dân bị giải thể bắt buộc.
Thực tế cũng cho thấy còn những khó khăn, vướng mắc trong quá trình BHTGVN thực hiện nhiệm vụ của mình. Thứ nhất, hiện nay, việc xử lý QTDND yếu kém gặp nhiều khó khăn do tình trạng KSĐB kéo dài, các biện pháp phục hồi, sáp nhập, chuyển nhượng toàn bộ cổ phần, phần góp vốn không đem lại hiệu quả như kỳ vọng, ảnh hưởng đến quyền lợi của người gửi tiền. Do vậy, cần nghiên cứu để có biện pháp xử lý dứt điểm QTDND yếu kém và có giải pháp để BHTGVN tham gia hỗ trợ quá trình xử lý QTDND bị KSĐB kéo dài.
Ngoài ra, theo quy định hiện nay, vai trò giám sát của BHTGVN chưa được quy định rõ ràng trong hệ thống an toàn tài chính quốc gia.
Đối với công tác kiểm tra, theo khoản 9, Điều 13 Luật Bảo hiểm tiền gửi, BHTG có chức năng theo dõi, kiểm tra việc chấp hành các quy định pháp luật về bảo hiểm tiền gửi.Trong khi đó, đối với công tác thanh kiểm tra an toàn những tổ chức tín dụng yếu kém thì BHTG không trực tiếp thực hiện. Điều này có thể dẫn đến những độ trễ/chênh nhất định trong việc đánh giá đầy đủ hồ sơ rủi ro của các định chế tham gia bảo hiểm tiền gửi.
Đối với công tác giám sát, theo Khoản 10 Điều 13, Luật Bảo hiểm tiền gửi, BHTG có nhiệm vụ tổng hợp, phân tích và xử lý thông tin về tổ chức tham gia BHTG nhằm phát hiện và kiến nghị Ngân hàng Nhà nước Việt Nam xử lý kịp thời những vi phạm quy định về an toàn hoạt động ngân hàng, rủi ro gây mất an toàn trong hệ thống ngân hàng. Theo khoản 1, Điều 34 Luật BHTG thì BHTGVN được phép tiếp cận dữ liệu thông tin của NHNN về tổ chức tham gia BHTG để thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo quy định của Luật BHTG. Mức độ tiếp cận thông tin (theo chiều rộng và chiều sâu) sẽ phụ thuộc vào cơ chế phối hợp giữa BHTG và các đơn vị có liên quan thuộc NHNN nói riêng và cơ quan liên quan nói chung.
Đề xuất khuyến nghị
Có thể nói, tổ chức BHTG chỉ thực sự phát huy hiệu quả trong việc thực hiện chính sách công khi có đầy đủ năng lực tài chính và được trao quyền hạn phù hợp, quy định rõ ràng và có vai trò cụ thể trong mạng an toàn tài chính quốc gia. Do vậy, trong thời gian tới, cần nghiên cứu đề xuất một số khuyến nghị giúp BHTGVN thực hiện tốt hơn mục tiêu chính sách công như:
Một là, nghiên cứu, đề xuất bổ sung hình thức cấp vốn khẩn cấp cho BHTG, đặc biệt có thể xem xét, bổ sung hình thức vay từ NHNN. Hình thức này đã được tổ chức BHTG trên thế giới áp dụng và đã cho thấy hiệu quả trong việc đáp ứng được yêu cầu cấp bách về thời gian.
Hai là, cần hoàn thiện, bổ sung cơ sở pháp lý phù hợp với thông lệ quốc tế để nâng cao vị thế, vai trò của BHTGVN để tham gia sâu hơn vào quá trình tái cơ cấu hệ thống TCTD nhằm thực hiện mục tiêu chính sách công của hệ thống, bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần duy trì ổn định tài chính như bổ sung quy định cụ thể về việc thành lập quỹ sử dụng cho việc cho vay đặc biệt mua trái phiếu dài hạn của TCTD hỗ trợ bên cạnh quỹ sử dụng cho việc chi trả tiền bảo hiểm.
Bà là, cần quy định rõ hơn về vai trò giám sát, kiểm tra của BHTGVN trong mạng an toàn tài chính quốc gia. Đồng thời, để tổ chức BHTG có thể đánh giá đầy đủ rủi ro và đưa ra được các cảnh báo sớm từ công tác giám sát thì cần trao quyền tiếp cận sâu hơn vào hệ thống thông tin, nhất là thông tin đánh giá sự lành mạnh của các tổ chức tài chính.
Thực tế đã khẳng định hiệu quả hoạt động của tổ chức BHTG gắn liền với hiệu quả hoạt động, sự phối hợp hiệu quả của các thành viên khác của mạng lưới an toàn tài chính quốc gia. Do vậy, để BHTGVN thực hiện tốt mục tiêu chính sách công của hệ thống, cần có sự phối hợp chia sẻ thông tin với các thành viên khác trong mạng an toàn tài chính như Bộ Tài chính, NHNN, Ủy ban giám sát tài chính Quốc gia.
Do vậy, cần nghiên cứu đề xuất hình thành cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan thuộc mạng an toàn tài chính quốc gia, trong đó quy định rõ cơ chế phối hợp, chức năng, quyền hạn của các cơ quan trong việc tái cơ cấu TCTD nói riêng cũng như đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính ngân hàng nói chung; sửa đổi đồng bộ Luật BHTG và các luật có liên quan, ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện để BHTGVN có thể tham gia sâu hơn vào quá trình tái cơ cấu TCTD yếu kém…
Tài liệu tham khảo:
1) IADI, 2019, Mục tiêu chính sách công của tổ chức BHTG
2) BHTGVN, Quý I/2020, Bản tin BHTGVN
3) BHTGVN, Quý IV/2019, Bản tin BHTGVN
